Նայիրի

Վերջին տասնամեակներուն կլկլակը լիբանանեան ընկերային կեանքի գրեթէ անբաժանելի մէկ մասը դարձած է։ Սրճարաններու մէջ, ճաշարաններու մէջ (նաեւ ակումբներու) եւ երբեմն նոյնիսկ ընտանեկան հաւաքներու ընթացքին անիկա կը ներկայանայ որպէս անմեղ ժամանց։

Ստորեւ կը ներկայացնենք ատրպէյճանցի հեղինակ Վասիֆ Հիւսէյնովի տեսակէտը, ինչպէս հրապարակուած է The Liberum առցանց վերլուծական հարթակին մէջ։ Յօդուածը կը ներկայացնէ զուտ հեղինակին գնահատականներն ու մեկնաբանութիւնները։

Յօդուածը կ'եզրակացնէ, որ Սուրիոյ մէջ Ատրպէյճանի աշխուժացումը մաս կը կազմէ աւելի լայն ռազմավարութեան մը, որով ան կը փորձէ ներկայանալ ոչ միայն որպէս յետխորհրդային փոքր պետութիւն մը, այլ որպէս շրջանային դերակատար՝ Կովկասէն անդին։

2024-ին, Գերմանիոյ մէջ կ'արժանանայ հեղինակաւոր Wolfgang Hahn մրցանակին, որ կը տրուի ժամանակակից արուեստի այն ստեղծագործողներուն, որոնք կը վերամշակեն գեղարուեստական լեզուն եւ կը խախտեն պատկերին, պատմութեան ու յիշողութեան միջեւ գոյութիւն ունեցող պատնէշները։

Յօդուածին ցնցիչ դիտարկումներէն մէկը այն է, թէ աշխարհի 195 երկիրներէն աւելի քան երկու երրորդին մէջ ծնելիութիւնը արդէն իջած է բնակչութեան բնական վերարտադրութեան մակարդակէն վար։ 66 երկիրներու պարագային՝ միջին ծնելիութիւնը աւելի մօտ է մէկ զաւակի, քան երկուքի։

Չինաստանի նախագահ Շի Ժինփինկ ակնարկութիւն մը կատարեց յոյն հին պատմաբան եւ զօրավար Թուսիտիտեսի անուան կապուած «Թուսիտիտեսի թակարդ» եզրին։

Երկար ժամանակէ ի վեր, artificial բառը հայերէնի մէջ թարգմանած ենք «արուեստական», հետեւաբար, առնուազն «Տարբերակ» հանդէսի պարագային՝ որոշեցինք artificial Intelligence-ը թարգմանել «Արուեստական բանականութիւն»՝ առանց շատ մտածելու intelligence-ի ճշգրիտ թարգմանութեան մասին:

Artificial բառին ճիշդ հայերէն թարգմանութիւնը «արուեստական» է: Հարցը իմաստային եւ կրօնափիլիսոփայական ծագում ունի: Ինչ որ Աստուծոյ կողմէ ստեղծուած է կը սեպուէր «բնական» եւ ուրեմն կատարեալ: Արուեստը (եւ մանաւանդ կերպարուեստը) որ կը ձգտէր պատկերել բնութեան կատարելիութիւնը...

Այսօրուան իրավիճակը հասկնալու համար պէտք է հրաժարիլ պատերազմի առաջին օրերու ստեղծած ցնցումին վրայ կեդրոնանալէ՝ օդային ծանր հարուածներ, ենթակառոյցներու քանդում եւ ղեկավարութեան «գլխատում»։ Այս բոլորը կը պատկանին պատերազմի առաջին փուլին։

Պատմականօրէն հայ եկեղեցին եղած է ազգային ինքնութեան հիմնական սիւներէն մէկը՝ լեզուի եւ մշակոյթի կողքին։ Սակայն, ըստ վերջին ուսումնասիրութիւններուն, այս պատկերը զգալիօրէն փոխուած է։

Ընկերութիւնը շուկայ կը հանէ Wiselene անունով դեղը, որ նախատեսուած էր զարգացնելու քննական մտածողութիւնը, ինքնագիտակցութիւնը եւ դիմադրողականութիւնը՝ բանականութեան շահագործումներուն (cognitive manipulation) դէմ։

Տէր Յիսուս հրէական տօնէն շաբաթ մը առաջ համեստութեամբ աւանակի մը վրայ նստած յաղթական մուտք գործեց երկրային Երուսաղէմ քաղաք: Զինք դիմաւորեց հոծ բազմութիւն մը, ձիթենիի եւ արմաւենիի ճիւղերով, Ովսաննաներ երգելով. «Ովսա'ննա, Որդի Դաւթի:

Երբ թղթակիցները կը մօտենան իրանցի ուրիշ ընտանիքի մը, մայրը կը ժպտի՝ կարծես կանխազգալով իրենց մօտենալու պատճառը։ CivilNet-ի պարսկախօս թղթակիցը կ’օգնէ թարգմանելու ներկաներուն համար, որոնք կ’ուզեն աւելին գիտնալ Իրանի կացութեան մասին:

Ով որ բախտաւորութիւնը չէ ունեցած Lինչի բեմադրած ֆիլմերը վայելելու, այս ընթերցումը կրնայ հրաւէր մը նկատել եւ սկսիլ։ Զգո՛ւշ. Լինչական ոճը ամէն մարդ չի կրնար հանդուրժել։ Առաջին ակնդրութիւնը սովորական քիմք մը կրնայ խորտակել։

Հարցախոյզին արդիւնքները կը բացայայտեն Հայաստանի ժողովուրդին հիմնական մտահոգութիւնները, քաղաքական նախասիրութիւնները եւ տնտեսական իրավիճակի գնահատումները։

Ժողովրդագրութիւնը ճակատագիր չէ, այլ չոր իրականութիւն մը, որ պէտք է ըմբռնել առարկայական դատողութեամբ։ Ֆըղալիի ուսումնասիրութիւնը ցոյց կու տայ, որ արտագաղթը եւ արտասահմանեան ծնունդները չգրանցելը կառուցային ազդեցութիւն ունին ընտրազանգուածին վրայ։

Հայկական այս բեմադրութիւնը բնագրին բառացի թարգմանուած տարբերակը չէր, այլ կենդանի եւ հնարամիտ տեղական վերամշակում մը՝ պատշաճեցուած լիբանանեան իրականութեան։

Բաւական ուշ տեսայ փիէսը, այսուհանդերձ պարզուեցաւ, որ անիկա թատրոն մըն էր, որ ամէն օր կը դիտէի, կը խաղայի։ Դիտած ատենս կեանքս ամբողջութեամբ աչքիս առջեւ երեւցաւ։

Բարռեսիաբարին սիւնակը նեղ կը թուի Եղիայեանի մահագրութեան համար։ Ըսելիքները շատ են, իսկ երախտագիտութիւնը իր վաստակին նկատմամբ՝ անվերջ։

Հետագայ տողերով կը ներկայացնենք հայկական իրականութիւններ, զորս քաղած է Տարբերակ21-ի ոսպնեակը 2025-ին՝ Հայաստանէն եւ սփիւռքէն:

1960-ին, Հայկազեան համալսարանի ուսողութեան եւ բնագիտութեան նորանշանակ դասախօս Մանուկ Մանուկեան կ՛առաջարկէ կազմել ուսանողական հրթիռարձակման գիտական խումբ մը:

Երբեմն զարմանալի անուններ տրուած էին մեր թաղեցիներուն, զորս ժառանգած էին կամ ալ պատահարի մը պատճառով ստացած: Եթէ հարցնէիր ո՞ւր է պրն. Խաչիկենց տունը՝ նոյնիսկ իր մականունը տալով պիտի չյաջողէիր...

«ԳՈՀԱՐ» գրադարանը անգամ մը եւս ապացուցեց, որ հայ գիրի եւ հայ երգի պահմանման ու տարածման կողքին,  կը մնայ նաեւ հանդիպման վայր մը, կենդանի օճախ մը, ուր մարդիկ կը շնչեն ու կը կենսաւորեն հայ մշակոյթը։