Կար ժամանակ, երբ հանրային կարծիք ձեւաւորելու եւ տեղեկութիւն փոխանցելու իրաւունքը գրեթէ բացառապէս կը պատկանէր աւանդական մամուլին։ Թերթերը, պարբերականները, ռատիոկայանները եւ պատկերասփիւռները ոչ միայն տեղեկութիւն կը փոխանցէին, այլեւ կ’որոշէին, թէ ո՛ր տեղեկութիւնը արժանի է հանրութեան հասնելու։ Անոնք էին հանրային խօսոյթի դարպասապահերը, եւ ոեւէ մէկը, որ կ’ուզէր լսելի դառնալ, ստիպուած էր անցնիլ այդ դարպասներուն մէջէն։
Ապա եկաւ համացանցը։ Յետոյ՝ անհատական հարթակները:
Առաջին անգամ ըլլալով, անհատ մը կրնար գրել, հրապարակել, մեկնաբանել եւ ընթերցողներ գտնել՝ առանց խմբագրական մեծ կառոյցի, տպարանային ծախսերու կամ լրատուական հաստատութեան մը հովանաւորութեան։ Շատեր այս փոփոխութիւնը ընկալեցին որպէս տեղեկատուութեան ժողովրդավարացում։ Ուրիշներ՝ որպէս մասնագիտական լրագրութեան հեղինակութեան անկում։ Անկախ գնահատականներէն, մէկ բան անժխտելի է. անհատական հարթակները փոխեցին հանրային խօսոյթի բնոյթը։
Սակայն աւելի քան երկու տասնամեակ ետք, հետաքրքրական երեւոյթ մը կը շարունակէ գոյութիւն ունենալ։ Շատ մը հաստատութիւններ, մշակութային կազմակերպութիւններ, համայնքային կառոյցներ եւ երբեմն նոյնիսկ պետական մարմիններ տակաւին ամբողջովին չեն հաշտուած այս փոփոխութեան հետ։ Անոնք կը շարունակեն գործել այն ենթադրութեամբ, թէ «իսկական» լրատուամիջոցը միայն այն է, որ խմբագրատուն ունի, տպագիր թերթ կամ պատկերասփիւռի կամ ռատիոյի ալիք։
Առաջին հայեացքով այս երեւոյթը կրնայ պարզ վարչական կամ կազմակերպչական հարց մը թուիլ։ Սակայն իրականութեան մէջ անիկա աւելի խոր հակամարտութեան մը արտայայտութիւնն է։ Խնդիրը անհատական հարթակներուն կամ մամուլին մասին չէ միայն։ Խնդիրը հեղինակութեան մասին է։ Տասնամեակներ շարունակ տեղեկատուութեան հեղինակութիւնը կը բխէր հաստատութենէն։ Ընթերցողը կը վստահէր ոչ միայն յօդուածին, այլ նաեւ այն կազմակերպութեան, որ զայն կը հրատարակէր։ Այսօր, սակայն, թուային աշխարհը փոխած է այդ տրամաբանութիւնը։ Շատ մը պարագաներու հեղինակութիւնը կը կառուցուի ոչ թէ հաստատութեան անունով, այլ՝ հեղինակի եւ ընթերցողի միջեւ ստեղծուած վստահութեամբ։ Ահա թէ ինչու անհատական հարթակներու եւ աւանդական մամուլի միջեւ գոյացած լարուածութիւնը իրականութեան մէջ օրինականութեան եւ ազդեցութեան շուրջ ընթացող լուռ պայքար մըն է։
Այս հակադրութիւնը կը դրսեւորուի նաեւ ընթերցողներու նախասիրութիւններուն մէջ։ Աւանդական մամուլի ընթերցողը կը փնտռէ ամուր վերլուծութիւն, մասնագիտական մօտեցում եւ հաստատուած աղբիւրներ, թէեւ յաճախ կը հանդիպինք ստորագիր յօդուածներու, որոնք հիմնուած մէկ կամ երկու աղբիւրի վրայ, երբեմն միայն մէկ, բայց այնպէս կը ներկայացուին, որ յօդուածը ստորագրողը ինք բերած է բոլոր տեղեկութիւնները եւ ոչ թէ օգտուած աղբիւրներէ՝ առանց նշելու զանոնք: Թուային աշխարհի ընթերցողը, ընդհակառակը, աւելի շատ կը գնահատէ անկեղծութիւնը, անմիջականութիւնը եւ անհատական տեսակէտը։ Ան յաճախ ոչ թէ կազմակերպութեան հեղինակութեան կը հետեւի, այլ հեղինակին։
Սակայն այս տարբերութիւնը պէտք չէ հասկնալ որպէս պարզ սերունդներու բախում։ Անիկա աւելի խոր է. երկու տարբեր աշխարհընկալումներու խաչաձեւումն է։ Մէկը կը հաւատայ վերէն վար նուիրապետական հեղինակութեան, միւսը՝ ցանցային եւ հորիզոնական հաղորդակցութեան։ Հետաքրքրականը այն է, որ երկու կողմերն ալ ունին իրենց ուժեղ եւ տկար կողմերը։
Անհատական հարթակները կրնան երբեմն տառապիլ ենթակայականութենէ կամ զգացական մօտեցումներէ։ Իսկ աւանդական մամուլը յաճախ կը մեղադրուի դանդաղ արձագանգելու, չափազանց ձեւական ըլլալու կամ հանրութեան կենդանի զարկերակէն հեռանալու ընթացքով։ Աւելին, կան լրատուամիջոցներ, որոնց քաղաքական կամ ֆինանսական հովանաւորութիւնները երբեմն ստուեր կը նետեն անոնց խմբագրական անկախութեան վրայ՝ ընթերցողին մօտ ստեղծելով այն տպաւորութիւնը, թէ որոշ թեմաներ կը լուսաբանուին ոչ թէ մեկնելով հանրային հետաքրքրութենէ կամ ճշմարտութենէ, այլ քաղաքական օրակարգերէ եւ կը ծառայեն որպէս քարոզչական մեքենայ կամ ուղեղալուացի գործիք։
Հարցը այն է, թէ արդեօք մենք պատրա՞ստ ենք ընդունելու, որ հանրային խօսոյթի կառուցուածքը փոխուած է։ Այսօր մարդիկ ոչ միայն թերթերէ եւ պատկերասփիւռէն տեղեկութիւն կը ստանան, այլ նաեւ անհատական հարթակներէ, փոտքասթներէ, YouTube-ի հաղորդումներէ եւ ընկերային ցանցերու մասնագիտացած էջերէ։ Շատ անգամ փոքր, բայց նուիրուած լսարան ունեցող անկախ հարթակ մը կրնայ աւելի մեծ ազդեցութիւն ունենալ, քան մեծ անցեալ ունեցող, բայց ժամանակի ընթացքին ինքզինք սահմանափակած լրատուամիջոց մը։
Այս չի նշանակեր, որ աւանդական մամուլը կորսնցուցած է իր դերը։ Բայց նոյնքան սխալ է թուային նոր ձայները երկրորդական կամ աննշան նկատելը։ Որովհետեւ հանրային խօսոյթը այլեւս չի կառավարուիր միայն խմբագրատուներէն։ Իշխանութիւնը աստիճանաբար կը տեղափոխուի դէպի այն հարթակները, ուր կը գտնուին ընթերցողները։ Իսկ ընթերցողները ամէնուր են այսօր։
Հաւանաբար այսօր անհատական հարթակներու եւ աւանդական մամուլի միջեւ ընթացող լուռ լարուածութիւնը իրականութեան մէջ բախում մը չէ բնաւ։ Ան անցում մըն է՝ դէպի այն աշխարհը, ուր գաղափարներու արժէքը այլեւս միայն անոնց հրապարակման վայրով չի չափուիր, այլ՝ մարդոց հասնելու, վստահութիւն ներշնչելու եւ զանոնք մտածելու մղելու անոնց կարողութեամբ։
