Դոկտ. Արա Սանճեան՝ Հայ եկեղեցւոյ բարենորոգման, քաղաքական միջամտութիւններու եւ պատմական տագնապներու մասին (Ա. Մաս)

Հարցազրոյցին առիթը 9–11 Ապրիլ 2027-ին նախատեսուած գիտաժողովն է, որ պիտի կրէ «Churches, States and Politics» խորագիրը։ Գիտաժողովը պիտի կեդրոնանայ...

Լռութեան մէջ ամբողջ աշխարհ մը

Առանձին ըլլալ չի նշանակեր ինքնամեկուսացում․ երբ մարդ կեանքի ժխորին մէջ «կորսուած» եւ բազմազբաղ է, հաւանաբար առիթ չունենայ կեանքը լիապէս ըմբոշխնելու եւ արժեւորելու։ Մինակութիւնը միշտ մարդու մը կեանքին մաս կազմած է, սակայն պէտք է օգտագործել զայն՝ աճելու եւ զարգանալու:

Ինչո՞ւ կը մերժենք տեսնել, թէ աշխարհը գլխիվայր կը շրջի

Դանդաղ, կշռադատուած եւ անհրաժեշտաբար շրջահայեաց դիւանագիտութիւնը, որ վստահութիւն եւ փոխըմբռնում կը կերտէ, իր տեղը տուած է ցուցադրական եւ ամբարտաւան ոճի մը, որ աւելի յարմար է ԹիքԹոքի ազդեցութեան տակ կարճացած ուշադրութեան:

Կլիմայական տագնապը արդէն մեր ճաշասեղանին վրայ է

Մենք կլիմայական ծայրայեղութիւններուն մասին տակաւին կը մտածենք իբրեւ «արտակարգ» դէպքեր՝ արտակարգ տաք, արտակարգ երաշտ, արտակարգ հեղեղ, արտակարգ հրդեհ։ Բայց ի՞նչ կը պատահի, երբ արտակարգը հետզհետէ սովորական դառնայ։

Ինչո՞ւ Միացեալ Նահանգները շարունակ կը պարտուի պատերազմներու մէջ

Եթէ ամերիկացի էք, թերեւս արդէն յոգնած էք պատերազմներ կորսնցնելէ։ Ես՝ հաստատ։ Եւ թերեւս դուք հարց տաք. «Ինչո՞ւ այս մէկը շարունակ կը կրկնուի»։ Պատճառը ամերիկեան զինեալ ուժերուն քաջութեան պակասը չէ։

ԱԻ-ն գրեց, դուն ստորագրեցիր. ո՞վ է հեղինակը

Արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) գործիք մը, ինչպէս ChatGPT-ն, քանի մը երկվայրկեանի մէջ կրնայ յօդուած գրել, պատմուածք շարադրել, բանաստեղծութիւն մշակել, դասախօսութիւն պատրաստել, ուսումնասիրութեան կառոյց առաջարկել, նոյնիսկ ամբողջ գիրքի մը գլուխները գրել:

Երազը

Հողին բոյրը թաց՝ նարկիսի մը պէս Կը համակէ ռունգերըդ ցամաքեալ. Կապոյտը երկնին նէճեմի մը պէս Կը փայփայէ աչքերըդ պապակեալ: Այդ բոյրը հոնաւ՝ սեւաթոյր հողէն Խանձն է եդեմի բոսոր մրգերուն. Այդ գոյնը կապոյտ՝ անհուն երկնքէն Ցոլքն է անիծեալ՝ շառագոյն հովուն:

ԱԻ-ն կրնայ գրել. բայց կրնա՞յ լրագրող կամ խմբագիր ըլլալ

Արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) մասին քննարկումները սովորաբար կը սկսին նոյն հարցումով. ի՞նչ կրնայ ընել ան։ Կրնայ արագ գրել։ Կրնայ երկար փաստաթուղթ մը քանի մը երկվայրկեանի մէջ ամփոփել։ Կրնայ հարցազրոյց մը վերծանել, թարգմանել, վերնագիր առաջարկել, տուեալներ վերլուծել, նոյնիսկ՝ պատրաստ գրութեան մը ոճը փոխել։

Հարսանիք Հայրենիքի մէջ. աշխարհատարած հայեր՝ դարձեալ միասին

Վերջին տասնամեակին Հայրենիքը հետզհետէ աւելի դարձած է աշխարհատարած հայութեան հանդիպման եւ միացման վայրը։ Աշխարհի տարբեր երկիրներէն հայեր կու գան Հայաստան՝ միանալու իրենց հարազատներուն եւ բարեկամներուն, միասին ապրելու յիշատակելի պահեր։

Արուեստագէտը՝ մարդկային իրաւունքներու պաշտպան

Մարդկային իրաւունքներու պաշտպանութեան մէջ արուեստի առաջին մեծ ուժերէն մէկը վկայելու կարողութիւնն է։ Դարեր շարունակ արուեստագէտները պատկերած են տառապանքը, հալածանքը, պատերազմը, անարդարութիւնը եւ մարդկային դիմադրութիւնը։ Անոնք երբեմն ըրած են այն, ինչ որ այսօր պիտի կոչէինք մարդկային իրաւունքներու փաստագրում:

«Քանի՞ հայ կայ աշխարհի մէջ». The Global Armenian Nation

Աշխարհի վրայ հայերու թիւը այսօրուան դրութեամբ ոչ ոք կրնայ բացարձակ վստահութեամբ ըսել։ Ոչ թէ որովհետեւ տեղեկութիւն չկայ, այլ որովհետեւ իւրաքանչիւր երկիր հայը տարբեր կերպով կը տեսնէ կամ քաղաքացիներու արձանագրութեան տարբեր ձեւեր որդեգրած է։

«Խաբուած» — “Rigged”. Մեր Արեւմտահայերէն Աստուածաշունչը

Մինչ մտաւորականները կը վիճէին, թէ ո՞ր մէկ հայերէնը ընդունելի էր տպագրութեան մէջ գործածուելու համար, հազարաւոր հայեր՝ երկու կամ երեք սերունդներ, նոյնիսկ աւելի, այս Արեւմտահայերէն Աստուածաշունչին միջոցաւ սորվեցան հայերէնը:

«Նոր Յառաջ»-ի հարցազրոյցը պատմաբան Արա Սանճեանի հետ. Պատմութիւնը, քաղաքականութիւնը եւ Եկեղեցին (2 եւ վերջ)

Կը հպարտանանք որ քաղկեդոնականութիւնը ժխտեցինք, բայց մեր բոլոր հոգեւորականները ներկայիս քաղկեդոնական համալսարաններ կը յաճախեն, քանի որ ե՛ւ կաթոլիկ ե՛ւ յոյն-ուղղափառ եկեղեցիները քաղկեդոնական են։

ԵՍ ՈՒ․․․ ԵՍՍ

Քեզ փնտռեցի օրերուս մէջ,           ճամբաներուն իմ կեանքի,           պահերուն մէջ երազանքիս պարտասած․․․ Եւ ճախրեցայ, ճախրեցայ․․․ Թափառեցայ անսահմանի,           անորոշի           խուլ, մթամած եզրերու           քմայքին լուռ յանձնուած․․․

Օգոստոս 11, ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՄԱՆՈՐՆ Է. շնորհաւոր ԱՄԱՆՈՐ

Արամազդ — Գերագոյն Աստուած, երկնքի ու երկրի արարիչը, բոլոր աստուածներու հայրը: Կը կոչուէր «Մեծ եւ Արի Արամազդ», որու գլխաւոր սրբավայրը կը գտնուէր Հայաստանի պաշտամունքային կեդրոններէն Անի Կամախի մէջ։

Նոր առաջնորդնե՞ր, թէ՞ նոր հաստատութիւններ. Միսաք Օհանեանի դիտարկումներուն առիթով

«Ապագայի առաջնորդները ապսպրանքով չեն ծնիր» խորագրով մեր յօդուածին առիթով, «Տարբերակ»-ի ընթերցողներէն Միսաք Օհանեան խմբագրութեանս կը ներկայացնէ երկու դիտարկում, որոնք արժանի են ուշադրութեան եւ կը հարստացնեն քննարկումը։

«Նոր Յառաջ»-ի Հարցազրոյցը Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական Բաժանմունքի տնօրէն՝ Ռազմիկ Փանոսեանի հետ

13 տարիէ ի վեր Ռազմիկ Փանոսեան կը տնօրինէ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական բաժանմունքը։ Շուտով երրորդ հնգամեայ ծրագիրին սկիզբը պիտի տրուի: Բաւական ընդգրկուն ծրագրեր են։

Երեւանը՝ եօթը տարի ետք

Ասիկա այս օրերու Հայաստանի մասին խոր ուսումնասիրութիւն մը չէ, այլ պարզապէս տպաւորութիւններու հաւաքածոյ մը՝ վերջերս կատարած այցելութենէս։ Գիտակցաբար խուսափած եմ քաղաքական գնահատականներէ ու վերլուծութիւններէ, յոյս ունենալով, որ այդ մասին ուրիշ առիթով պիտի գրեմ:

Նոր մրցանիշ․ Հայաստանի զբօսաշրջութիւնը աննախընթաց աճ կ’արձանագրէ 2026-ին

Այցելուներու աճող թիւը, օդային նոր կապերը եւ միջազգային ճանաչման ընդլայնումը կը վկայեն, որ Հայաստանի զբօսաշրջութիւնը կը թեւակոխէ զարգացման նոր փուլ մը։ 2026-ը կրնայ դառնալ Հայաստանի միջազգային զբօսաշրջային դիրքի էական ամրապնդման տարի մը։

ԽՈՐԱՆ․․․

Ամէն արարած իր խորանն ունի․․․ Իսկ խորանը այդ           ո՛չ մայր տաճար է,           ո՛չ հուրի մեհեան,           ո՛չ սինիկոկ է,           եւ ոչ ալ մզկիթ,           կամ աղօթարան․․․ Հոն չկայ սկիհ, բագին, խնկաման...

Կրթութիւնը եւ մտածելու արուեստը ԱԻ-ի (AI) դարաշրջանին

Մարդկային պատմութիւնը ցոյց կու տայ, թէ արհեստագիտական իւրաքանչիւր մեծ յեղափոխութիւն փոխած է նաեւ կրթութիւնը։ Գիրին գիւտը, տպագրութիւնը, ճարտարարուեստական յեղափոխութիւնը, համակարգիչը եւ համացանցը՝ ամէն մէկը նոր ձեւով վերաձեւակերպած է գիտելիքը, դպրոցը եւ ուսուցիչին դերը։

Ինքնապաշտպանութեան լուռ մանկավարժութիւնը

Վաղ յուշերէս մին կապուած է մանկապարտէզի մէջ մեր երգած երգերէն մէկուն։ Այո, երգ. այն ալ՝ զուարճալի։ Նախասիրած ուսուցիչներէս օրիորդ Արաքսին ամէն առաւօտ մեզ կը դիմաւորէր դաշնամուրի ընկերակցութեամբ, իր պատրաստած գունաւոր դերձանէ գունդերով։

Ճամբան

Կամա՜ց-կամա՜ց կը հեռանամ կենսաչուէն՝ Լըքանելով ամեն ինչ որ աշխարհին Է պատկանած, ու կ՚որոնեմ կուրօրէն Այդ սուրբ ճամբան, որ կը տանի դէպ՚ երկին: Հազար տարի անդունդին մէջ ես շրջած Էի որպէս դիակային մի էակ` Սպասելով թէ ե՞րբ պիտի իմ մեռած