Երբ Պոլիսէն հեռանամ մայրենի լեզուիս կարիքը աւելի զգալի կ'ըլլայ, որովհետեւ օտար մըն եմ, սակայն օտար երկրի մէջ աւելի հարազատ եւ գիտակից եմ ինքնութեանս քան Պոլսոյ մէջ... այլեւս:
Սրոքովսքին ժամանակակից լեհական գրականութեան քնարերգակներէն մէկը կը նկատուի, կ'առանձնանայ ազդեցիկ ու հարուստ իր գրական հրապուրիչ լեզուով, ընկերային հարցերու վերլուծութեամբ, հոգեմտաւոր խորութեամբ:
Ամէն արարած իր արեւն ունի
Հետը կը ծնի, հետը կը մեռնի․․․
Կը մեռնի ըսի,
Ո՜չ, չի՜ մահանար
Պարզ կը խաւարի․․․ լո՜ւռ կը մթագնի․․․
Արեւը կ՛երթայ, լոյսն իր կը մարի
Բայց արարածը, կը մնա՛յ, կ՛ապրի՛՝
Իր՝ «Է»է՛ն բխած «գոյոյթով»ն վեհի․․․
Ու գամերը ափերի մէջ ու ոտքերին
Կռացնէին, կռանեցին․
Մինչդեռ ճակտին փշաթագը արիւնոտուած
Այտերն ի վայր արիւն ծորաց։
Ու վարսեցին մահախաչը ամբոխի դէմ,
Որ ծփում էր կոյր, հողեղէն
Վարդապետը ահա խաչին չարչարութեան․
Աստուածանեծք յանցանութեան։
Պա՛պ, կը յիշե՞ս ...
այդ սածիլը, որ ցանեցիր,
պիտ‘ ընէ հովանի ըսիր:
Ունեցաւ տերեւներ բիւր,
շուք սփռեցին ամէնուր,
բայց արեւ էր պէտք վրադ,
զանոնք ցրուեցին հեռուն:
Դարձեալ «Աւագ Շաբաթ» է...: Ու ի՜նչ տխուր է աշխարհը, երբ զայն կը դիտենք մեր սեփական աչքերով, Քրիստոսի ծնունդէն երկու հազար տարի ետք: Մէկ խօսքով, խտացած դժբախտութիւն մը, որ սարսափ կ՛ազդէ ե՛ւ դիտողին, ե՛ւ ապրողին:
Գարնան մի թաց բայց արեւոտ առաւօտ
Աւետիս է տարածւում․
Սուրբ քաղաքը պիտ ընդունի մի ճամբորդ,
Մարդեղացած մարդորդուն։
Հանգրուանը եւ մօտիկ է, եւ հեռու․
Ճամբան օծուած է լոյսով․
Անդաւաճան եւ խիստ դաստիարակս, անյիշաչար դատաւորս, որու հետ առճակատումէն յաճախ կը խուսափիմ:
Խուսափիլ հայելիէն՝ այսինքն խուսափիլ անձէս, էութենէս, թերութիւններէս եւ առաւելութիւններէս: Օրերու քմայքին սեւն ու սպիտակը ճաշակած կնճիռներուս հետ հաշտութիւն կնքելու հայելիիս հրաւէրը երբեմն կը մերժեմ,
Դու արեւիս թէժ աղջիկն ես, հուր ես վառել դու իմ սրտում,
Եւ այդ հուրը մի նոր կեանքի տաք լոյսով է հոգիս լցնում։
Գիրգ շուրթերդ, որպէս խաղող, որ հասել է արեւի տակ,
Երբ գաս իմ գիրկը ու բերես համբոյրներդ սիրոյ
Երփներանգ ծաղիկներ կը փռեմ ոտքերի տակ քո,
Եւ կ'անեմ քեզ այն ինչ գարունն է անում նշենուն,
Փաթիլ-փաթիլ թերթերով ու ճերմակութեամբ անհուն...
Ես կը բերեմ վարդերը կեանքի ու երջանկութեան,
Կը զարդարեմ նորաշէն մեր յարկը նուիրական.
Մօրս ժպիտը բուրմունք է գարնան,
Քնքուշ արեւ է իմ փոքրիկ տան։
Անոր խօսքերը՝ մեղմիկ հովիկ,
Սիրտս կը լեցնեն յոյսով անսահման։
Մօրս ժպիտը բոցեղէն ճրագ մըն է՝ լուռ ու վառ,
Որ սիրոյ յուշիկ ճաճանչներ կը հիւսէ,
Շաբաթ մը առաջ կրկին ձեռքս առած էի հայ ազգային-հասարակական գործիչ, մանկավարժ, հրապարակախօս, թարգմանիչ եւ ականաւոր գրող Արշակուհի Թէոդիկի (1875–1922) սրտառուչ գիրքը՝ «Ամիս մը ի Կիլիկիա» խորագրով։
Վարդի թերին գրեցի՝
Քեզ սիրում եմ․
Ու կարմրեց վարդը բոյրով կանացի,
Ողջ իմ կուրծք ու շունչը պատեց , որ բուրեմ,
Յանց բուրում է կարմիր վարդը փաստացի։
Քուլայ ամպին գրեցի՝
Քեզ սիրում եմ․
Ճիշդ է, որ ներկայիս գիրք եւ մամուլ փնտռողները նուազած, են եւ դարձած են սակաւաթիւ, բայց տակաւին կան ու կ’ապրին գիրքին ուժն ու արժէքը գիտցողներ, անոր ներգործութեան հաւատացողներ:
Սքանչելի ամառնային արձակուրդէ մը ետք, աւարտած ըլլալով մանկապարտէզի բաժինը, հրճուանքն ու փայփայուած զգալը հարբեցուցած էր զիս, նաեւ ողողած էր բազմաթիւ նուէրներով: Պատրաստ էի վերամուտին:
- Լռա՞ծ ես երբեք պահը ապրելու համար․․․–
Լռութեանդ մէջ փակե՞ր ես երբեք
Աչքերդ ժպտուն
Որ մթութեան մէջ
Նոր աշխարհներու ծիրեր գծես դուն․․․
Լռութեանդ մէջ ապրե՞ր ես երբեք
Պարզութեամբ յատկանշուող մեր խաղերը հաճելի էին եւ հասարակաց նկարագիր ունէին, բոլորս նոյն խաղերով կ՛աճէինք, Հալէպի Նոր Գիւղի թաղերուն երեխաները իրարմէ չէին տարբերեր իրենց արտաքինով, հագուստով եւ նկարագրով։
Բանտարկուած ենք այդ ոգեղէն ոլորտին մէջ,
ուրկէ ելլելը այդքան դառն է ...
իսկ մնա՞լը...
անդիմադրելի քաշողականութեամբ
դառնալ նոյն ծիրին մէջ,
որուն կեդրոնը...դո՛ւն ես.
Մենք ամբողջ սրտով կը հաւատայինք, թէ այդ կենդանիները մեզ կը պահպանէին եւ մեր մէջ ալ փոխադարձաբար կ'արթննար այդ անասունները կերակրելու եւ խնամելու փափաքն ու պարտականութիւնը։
Նորութիւն մը ըսած չեմ ըլլար, եթէ ըսեմ որ իմ գիտցած Լեզուներուն մէջ, Հայերէնը բառակազմութեան տեսանկիւնէն դիտուած, ամենէն ճկունն է։ Ասիկա պարզ ազգայնամոլ յոխորտանք չէ, այլ փաստուած եւ հիմնաւորուած գիտական եզրակացութիւն։
Արեւը, ոսկէ վրձինով նկարիչ է,
Խոստացել է լուսաբաց,
Լոյս ու առօրեայ պայծառ,
Լուսինը մահիկի շեղբով լոյսը սափրում,
Գիշեր է անում
Մութով է ծածկում ամենայնը:
Մեծ մայրս աղտորի (սումախի) թթու ջուր եփած էր եւ հեղուկը պարպած էր պղինձէ ամաններուն մէջ. տանիքը զարդարած այդ գոց կարմիր բոյսին հոտը եւ տեսքը կը շարժէին հետաքրքրութիւնս եւ ախորժակս։
Գրենական պիտոյքները, դպրոցական (լազուարթ գոգնոց), մարզական տարազները ձեռքս տալով, մեզ ճամբեցի՝ յաջորդ օրը առաւօտեան ժամը ութին տեսնուելու խոստումով:
Մենախօսութեան ընթացքին Դուրեան կը շօշափէ նաեւ մերօրեայ այլ հարցեր՝ համացանցը, բջիջային հեռախօսները, արհեստական բանականութիւնը։ Ան զանոնք կը նկատէ օգտակար գործիքներ, եթէ օգտագործուին խոհեմաբար։
Յուշդ երբէք չի՛ մահանար
մոռացութեան մշուշներուն իսկ յանձնուի
ուշ կամ կանուխ մշուշն օր մը պիտ՛ փարատի
եւ ան դառնայ պահը կեանքդ լուսաւորող․․