Երբ Պոլիսէն հեռանամ մայրենի լեզուիս կարիքը աւելի զգալի կ'ըլլայ, որովհետեւ օտար մըն եմ, սակայն օտար երկրի մէջ աւելի հարազատ եւ գիտակից եմ ինքնութեանս քան Պոլսոյ մէջ... այլեւս:
Հոգեկան աշխարհի ծալքերը պրպտող միտքն է Գէորգ Պետիկեան, եւ ան մեծ վարպետութեամբ իր գրիչով հիւսած է Հայկին ու Շուշանիկին տուայտանքներով լեցուն սիրավէպը:
Ցերեկը չէր նմաներ գիշերուան, առտուան եռուզեռը տարբեր էր գիշերուան պատմութիւններէն, երբ կը խօսինք մեր թաղին մասին, յատկապէս թաղ մը, ուր կար նաեւ սրճարան մը:
Մեր թաղին մէջ միայն մէկ նպարավաճառ կար, ուստի, մայրս, որուն ես ալ կ՛ընկերակցէի, երեք-չորս վայրկեան կը քալէր՝ հասնելու Ժալ Էլ Տիպի հրապարակը։ Հոն, կարելի էր գտնել զանազան պէտքեր գոհացնող վաճառատուներ։
Եւ կը բացուի հորիզոնը երազներուդ,
Տենչը ապագայի, իղձը յաղթանակի։
Կամաց, ընկեր, ըսեմ քեզի՝
Քանի՜ երազ նուիրական պիտի կորչին առյաւէտ։
Այդ օր, մեզի եկողը Խաթուն թանթիկն էր, ուրիշ օր Սիլվարդը կամ տիկին Մարին: Բոլոր մեր հիւրերը նոյն հարցումը կ'ուղղէին մօրս, որ մեր ականջներուն մէջ սուր կը հնչէր, «ուրիշ աղջիկներ ալ չունի՞ք»...
Պոլսահայ կնոջմէ ակնկալուածը անուանակոչութեան տօներուն ճաշասեղան պատրաստել, ազգականներ հիւրընկալել, լաւ ուտելիք եփել, մեծ ընտանիքը համախմբել, տունը մաքուր ու կոկիկ պահել:
Հայկական մշակոյթին մէջ, Ս. Ծնունդը, պատմական եւ կրօնական արժէքներու կողքին, աւանդական եւ ընկերային արժէքները կենդանի պահող տօն է։
Լրագրողներու հետ զրոյցի մը մէջ, Ռոպըրթ Թաթէոսեան կ'ըսէ, — «Հայաստան մեծ տպաւորութիւն ձգեց վրաս, ուր առաջին անգամ ինքզինքս հայ զգացի»։
Գիրքերը կ'ընդլայնեն մեր մտահորիզոնները, կը զարգացնեն մեր ստեղծագործական ոգին եւ կը խթանեն մեր կարեկցանքը՝ աշխարհը տեսնելով ուրիշին աչքերով։
Առաջին անգամ տան ո՛ւր ըլլալուն մասին Ուիլիըմ Սարոյեանի մտածումները լսեցինք Լուսին Տինքի «Սարոյեանին քաղաքը» ֆիլմի աւարտին, Սարոյեանին իսկ ձայնով։
Ընդհանրապէս յուզմունքն ու ուրախութիւնը միահիւսուած կ՛ըլլային այդ պատմութիւններուն մէջ, որոնք պահ մը հոգիս կ՛ալեկոծէին իրենց սրտաշարժ անցուդարձերով:
Խնկո Ապոր անուան ազգային մանկական գրադարանը կը տանի նաեւ հրատարակչական աշխատանքներ 1963-էն ի վեր:
Գրադարանային աշխոյժ միջավայրերէն մին է Երեւանի Խնկո Ապոր անուան ազգային մանկական գրադարանը, ուր սրահները լեցուն են գրականութեան, մշակոյթի եւ արուեստի շունչով:
Լեզուն միայն հաղորդակցութեան միջոց չէ, այլեւ լեզուամտածողութիւն է, պատմութիւն ու մշակոյթ է, ազգային նկարագիր ու հոգեկերտուածք է, շունչ ու ոգի է:
Երբեմն, անբացատրելի է թէ ինչպէս այս բոլոր տեղեկութիւնները մէկ բառի յուշումով կը բացայայտուին ու լոյսի կու գան տաղանդներ:
Չերթամ, իմ կարգիս, քնարականութեան: Հարցը լաւատեսութեան կամ յոռետսութեան հարց չէ։ Հարցը կը վերաբերի Սփիւռքի տարածքին հայութիւնը ըմբռնելու եւ կիրարկելու կարելիութեան։
Հոս ջնջուած էին տարբերութիւնները: Զուտ մարդկային կացութեան մը դէմ էինք բոլորս ալ: Յետոյ, առհասարակ, գոյութիւն չունէին ֆրանսացի մարդեր ու հայ մարդեր. ֆրանսական ու լիբանանեան քաղաքացիութիւններ:
Պուրճ Համուտցին, Սփիւռքցին առհասարակ՝ չեն ապրիր իրենց Ներկան, իրենց Այժմէութիւնը այնքան մը վաւերականութեամբ, որ կարենային զայն Երկրորդ աստիճանի վերապրումի նիւթ դարձնել:
Բոլորս օտարած ենք մեր հաւաքական կացութենէն։ Թակարդի մէջ բռնուածի պէս, բռնուած Ձուլումի ու Պահպանումի միթոսներուն, երեւակայական ստորոգութիւններուն միջեւ։
Անհրաժեշտ էր «մեր նոր սերունդները պահել աւանդական, տոհմիկ մթնոլորտի մէջ, հեռու՝ արեւմտեան քաղաքակրթութեան արժէքներէն»...
Առանց ժխտելու այդ իրագործումները, պէտք է շեշտել որ չունին անոնք ստեղծագործական բնոյթ, այլ պահպանողական, նախ՝ բառի ստուգաբանական իմաստով։
«Ես հայերու լեզուն սորվեցայ՝ հասկնալու համար, թէ ինչպէ՛ս եւ ո՛ր լեզուով Աստուածները[1] խօսած են, վասնզի հայոց լեզուն Աստուածներու լեզուն է»:
Քիւրքճեան համեստութիւն կը բուրէր, հաճելի ընկերակից էր եւ առատաձեռն անձնաւորութիւն: Որպէս ուսուցիչ ոգեշնչեց ուսանողական բազմաթիւ սերունդներ:
«9 օգոստոս 2024-ի կէս գիշերէն ետք, 10 օգոստոսի լուսաբացէն առաջ սկսանք բարձրանալ վերջին 1000 մեթրը դէպի Արարատ լեռան գագաթը: Մեր գլուխներուն վրայ դրած լոյսերով սկսանք կամաց- կամաց բարձրանալ: