Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը, բեմ հանելով Տարիօ Ֆոյի մէկ կատակերգութիւնը, հանդիսատեսին պարգեւեց խնդալու հաճոյքը՝ միաժամանակ յիշեցնելով, որ բեմին վրայ զուարճալի թուացող խաբէութիւններն ու կեղծիքները երբեմն շատ աւելի լուրջ ճշմարտութիւններ կը քողարկեն:
Լիբանանի մէջ այսօր խնդալը գրեթէ պերճանք դարձած է։ Առօրեայ հոգերը, տնտեսական անորոշութիւնը եւ երկրին յամեցող տագնապները այնքան տեղ գրաւած են մարդոց կեանքին մէջ, որ անկեղծ ծիծաղի առիթները հետզհետէ կը նուազին։ Ահա թէ ինչո՛ւ Յակոբ Տէր Մելքոնեան թատերասրահին մէջ հանդիսատեսին ծիծաղը ինքնին հաճելի երեւոյթ մըն էր։ Եւ երբ այդ ծիծաղը կը շարունակուի ներկայացման ամբողջ տեւողութեան, կարելի է վստահաբար ըսել, որ բեմին վրայ տեղի ունեցածը հասած է իր նպատակին։
Գող մը՝ ստախօսներու աշխարհին մէջ
Պատմութիւնը կրնայ պարզ թուիլ։ Գող մը կը մտնէ հարուստ մարդու մը բնակարանը՝ գողնալու նպատակով։ Սակայն տանտէրը անակնկալօրէն տուն կու գայ՝ իր հետ բերելով սիրուհին։ Գողը ստիպուած կը պահուըտի:
Շուտով կը պարզուի, որ գողը միակ մարդը չէ, որ բան մը կը պահէ ուրիշներէն։ Անոր կինը հեռաձայնով կը փորձէ հասկնալ, թէ ամուսինը ո՛ւր է եւ ի՛նչ կ’ընէ։ Տանտէրը կը փորձէ ծածկել իր արտամուսնական յարաբերութիւնը։ Յետոյ կը վերադառնայ տանտիրուհին, եւ իրավիճակը աւելի կը բարդանայ։ Նոր անձերու յայտնութեամբ սուտերը կը բազմապատկուին, բացատրութիւնները կը հակասեն իրարու, իսկ ճշմարտութիւնը ծածկելու իւրաքանչիւր նոր փորձ, նոր անհեթեթութիւն մը կը ստեղծէ։
Հո՛ս կը կայանայ Տարիօ Ֆոյի կատակերգութեան հիմնական արժանիքներէն մէկը:
Օրէնքի առջեւ գողը մեղապարտ է։ Սակայն որքան պատմութիւնը կը զարգանայ, այնքան կը բացայայտուի, որ տան «պարկեշտ» բնակիչներն ու անոնց շրջապատը բարոյական առումով այնքան ալ տարբեր չեն իրմէ։ Ընդհակառակը՝ անոնք կը խաբեն իրենց ամուսիններն ու կիները, կը ստեն, կը դաւաճանեն եւ ամէն գնով կը փորձեն պահպանել իրենց պատկառելի երեւոյթը։
Տարիօ Ֆօ չի բաւարարուիր զուարճալի իրավիճակներ ստեղծելով։ Ծիծաղին ընդմէջէն կը քննադատէ հասարակութեան բարոյական չափանիշները, դասակարգային յաւակնութիւններն ու այն երկերեսանիութիւնը, որուն շնորհիւ մարդիկ կը շարունակեն պարկեշտ երեւիլ՝ նոյնիսկ երբ իրենց վարքը հակառակը կը վկայէ։
Ուստի «Դող՝ սիրտը գող»-ը միայն ամուսնական անհաւատարմութիւններու եւ իրարայաջորդ թիւրիմացութիւններու մասին կատակերգութիւն մը չէ։ Ան նաեւ հարցադրում մըն է. ո՞վ է իսկական գողը, եւ արդեօք գողութիւնը միայն ուրիշին ունեցուածքը իւրացնե՞լն է, թէ կարելի է նաեւ վստահութիւն, հաւատարմութիւն եւ ճշմարտութիւն գողնալ։
Ֆարսին անհրաժեշտ արագութիւնն ու ճշգրտութիւնը
Այսպիսի թատերախաղ մը բեմադրելը այնքան դիւրին չէ, որքան կրնայ թուիլ հանդիսատեսին։ Ֆարսը կը պահանջէ գործողութիւններու ճշգրիտ ժամանակաւորում, արագ հակազդեցութիւններ, դերասաններու միջեւ ներդաշնակութիւն եւ, մանաւանդ, կշռոյթ։ Դուռ մը պէտք է բացուի ճիշդ պահուն, դերասան մը պէտք է յայտնուի այն վայրկեանին, երբ իր ներկայութիւնը առաւելագոյն շփոթը պիտի ստեղծէ, իսկ երկխօսութիւնները պէտք է զարգանան այնպիսի արագութեամբ, որ հանդիսատեսը հազիւ հասցնէ հասկնալ նախորդ սուտը, երբ արդէն նորը կը յայտնուի։
Բեմադրիչ Յակոբ Տէր Ղուկասեան մեծաւ մասամբ յաջողած էր ստեղծել այդ անհրաժեշտ արագութիւնն ու կշռոյթը։ Ներկայացումը ունէր շարժում, աշխուժութիւն եւ իրարայաջորդ զաւեշտական պահեր, որոնք հանդիսատեսին ուշադրութիւնը կը պահէին բեմին վրայ։ Անշուշտ, կային նաեւ կարճ հատուածներ, երբ երկխօսութիւններուն ընթացքին կշռոյթը պահ մը կը դանդաղէր։ Այդ պահերը երկար չէին տեւեր եւ չէին խաթարեր ներկայացման ընդհանուր յաջողութիւնը, սակայն ֆարսին մէջ նոյնիսկ կարճ դադար մը կրնայ զգալի դառնալ։ Այս տեսակի կատակերգութեան ուժը մեծ մասամբ կը բխի իր անընդհատ զարգացող շարժումէն։
Այդուհանդերձ, բեմադրիչը յաջողած էր պահպանել ներկայացման ընդհանուր ներդաշնակութիւնը եւ դերասաններուն տալ անհրաժեշտ ազատութիւնը՝ իրենց կերպարներուն զաւեշտական կարելիութիւնները բացայայտելու համար։
Դերասանները՝ ներկայացման յաջողութեան առանցքը
Թատերական կատակերգութեան մը յաջողութիւնը կարելի չէ վերագրել միայն բեմադրութեան։ Անոր իրական ուժը դերասաններուն մէջ է, մանաւանդ երբ գործ ունինք կերպարներու հետ, որոնք շարունակ ստիպուած են փոխելու իրենց վարմունքը, թաքցնելու իրենց մտադրութիւնները եւ յարմարելու անսպասելի իրավիճակներու։
Սարին Պագգալեան, Մարիայի դերով, նոյնպէս հաճելի ներկայութիւն էր։ Գողին եւ անոր կնոջ միջեւ ստեղծուած իրավիճակները կատակերգութեան կարեւոր աղբիւրներէն են, որովհետեւ անոնք կը յիշեցնեն, որ նոյնիսկ գողը ազատ չէ ընտանեկան կասկածներէն ու բացատրութիւն տալու պարտաւորութենէն։
Վարդան Ազնաւուրեան՝ տանտիրոջ դերով, եւ Անի Պարիկեան՝ Ժուլիայի դերով, իրենց կարգին յաջողեցան կենդանութիւն տալ այն ամուսնական յարաբերութեան, որուն արտաքին պատկառելիութեան ետին կը թաքնուին սուտն ու անհաւատարմութիւնը։
Դալար Արսլանեան՝ Աննայի, Խաչիկ-Հրակ Տէմիրճեան՝ Անթօնիոյի, եւ Մելիք Պետրոսեան՝ երկրորդ գողին դերերով, ամբողջացուցին դերասանական կազմը՝ նպաստելով ներկայացման ընդհանուր աշխուժութեան։
Թէեւ որոշ կերպարներ բնականաբար աւելի մեծ առիթներ ունին հանդիսատեսը խնդացնելու, այստեղ պէտք է գնահատել ամբողջ դերասանական կազմին աշխատանքը։ Ֆարսը խմբային արուեստ է։ Դերասանի մը յաջողութիւնը յաճախ կախեալ է միւսին հակազդեցութենէն, իսկ զաւեշտական պահ մը կրնայ կորսնցնել իր ուժը, եթէ դերակատարներէն մէկը չպահպանէ անհրաժեշտ կշռոյթը։ Այս առումով ներկայացումը կը ձգէր համախումբ աշխատանքի տպաւորութիւն։
Անգլերէն ենթագխորագիրներ՝ փոքր նախաձեռնութիւն մը, մեծ կարելիութիւններ
Ներկայացման ամենէն ողջունելի նախաձեռնութիւններէն մէկը անգլերէն ենթագխորագիրներու օգտագործումն էր։ Բեմին վերեւի մասին վրայ ցուցադրուող թարգմանութիւնը հնարաւորութիւն կու տար հայերէն չհասկցող հանդիսատեսին հետեւելու երկխօսութիւններուն եւ ըմբռնելու պատմութեան զարգացումը։
Ասիկա պարզապէս թեքնիք յաւելում մը չէ, այլ կրնայ լիբանանահայ թատրոնը մատչելի դարձնել աւելի լայն հանրութեան։ Մեր թատերախումբերը տարիներէ ի վեր կը դիմագրաւեն հանդիսատեսի շրջանակը ընդարձակելու մարտահրաւէրը։ Հայերէն ներկայացումը բնականաբար կը դիմէ առաջին հերթին հայ հանդիսատեսին, սակայն լեզուական այդ սահմանը պէտք չէ անպայման թատերասրահին դռները փակ պահէ ուրիշներու առջեւ։
Բեմին ետին աշխատողները
Ներկայացման յաջողութեան մէջ իրենց բաժինը ունին նաեւ բեմին վրայ չերեւցող աշխատակիցները։
Փաթիլ Գուլաճեան ստանձնած էր օգնական բեմադրիչի, բեմավարի եւ թարգմանիչի պարտականութիւնները, ինչպէս նաեւ երաժշտութեան ընտրութիւնը։ Տեքորի իրագործումը կատարած էր Ասպետ Աւետիքեան, ներկայացման ազդագիրը պատրաստած էր Փաթիլ Զարմէնեան, իսկ ծանուցման եւ հանրային ներկայացման աշխատանքը վստահուած էր Կարօ Պապէթեանին։ Անգլերէն ենթագխորագիրները պատրաստած էր Նանար Անտօնեան։ Այս անունները յիշատակելը պարզ ձեւականութիւն չէ։ Թատերական ներկայացումը հաւաքական ճիգի արդիւնք է, եւ հանդիսատեսին դիտած մէկ կամ մէկուկէս ժամ տեւող ներկայացման ետին սովորաբար կը գտնուի երկարատեւ աշխատանք մը՝ փորձերու, պատրաստութեան, համակարգումի եւ բազմաթիւ այլ մանրամասնութիւններու։
Ծիծաղը՝ որպէս թատրոնի յաջողութիւն եւ անհրաժեշտութիւն
«Դող՝ սիրտը գող» ներկայացումէն դուրս գալով՝ ամենէն աւելի կը մնայ հանդիսատեսին ծիծաղը։
Այդ ծիծաղը, անշուշտ, յաջող կատակերգութեան մը անմիջական գնահատականն է։ Բայց այսօրուան Լիբանանի մէջ ան նաեւ ուրիշ նշանակութիւն ունի։ Մարդիկ եկած էին թատրոն՝ քանի մը ժամով հեռանալու իրենց առօրեայ մտահոգութիւններէն, եւ բեմին վրայ տեսածը կրցած էր զիրենք խնդացնել։
Սակայն Տարիօ Ֆոյի գործին արժէքը կը կայանայ հոն, որ իր ծիծաղը աւելի խորունկ ճշմարտութիւններ կը բացայայտէ: Կը խնդանք գողին վրայ, որ բռնուելու վախով կը պահուըտի: Կը խնդանք ամուսինին վրայ, որ կը փորձէ պահել իր սիրուհին: Կը խնդանք սուտերուն վրայ, որոնք հետզհետէ աւելի անհեթեթ կը դառնան: Եւ սակայն, այս բոլորին ետին, մենք կը տեսնենք նաեւ մարդկային վարքագիծին շատ ծանօթ մէկ երեսը. մարդիկ յաճախ աւելի կը վախնան իրենց իսկական դէմքը բացայայտելէ, քան թէ սխալ բան մը ընելէ:
Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը յաջողած էր այս կատակերգութիւնը ներկայացնել աշխոյժ, մատչելի եւ հանդիսատեսին հաճոյք պատճառող ձեւով։
Ի վերջոյ, թատրոնը միայն բեմին վրայ պատմութիւն մը ներկայացնել չէ։ Ան նաեւ հանդիսատեսին հետ կապ ստեղծել է, զայն խնդացնել, երբեմն անհանգստացնել եւ, լաւագոյն պարագային, մտածելու առիթ տալ։
«Դող՝ սիրտը գող»ը յաջողած էր հանդիսատեսին հետ կապ ստեղծել եւ զայն խնդացնել։ Իսկ Տարիօ Ֆոյի թատերախաղը մեզ կը հրաւիրէ նաեւ մտածելու՝ հարց տալով, թէ երբ բոլորը կը ստեն, իսկական գողը ո՞վ է։
Վ.Թէնպէլեան
