Հակառակ այն մեծ բծախնդրութեան, որ մեր մատենագիրները ի գործ դրած են՝ խուսափելու համար կրկնութիւններէ, ինչպէս տեսանք մեր նախորդ յօդուածով, այսուհանդերձ միշտ կարելի չէ եղած պայքարիլ անոնց դէմ:

Ստորեւ  տեսնենք այդպիսիներէն  քանի մը օրինակներ:

                                                   *   *   *

Ասոնք ընդհանրսպէս կրկնաբանութեան այն տեսակն են, որ միաժամանակ աւելորդաբանութիւն է:

***Ի պտղոյն ծառոյն՝ մի՛ ուտիցէք ի նմանէ (Ծնունդք, 3/3):

—Բառացի՝ «Ծառին պտուղէն մի՛ ուտէք անկէ»:

Պարզ է, որ աւելորդ է անկէ բացառականը, որ կը նշէ «պտուղ» գոյականը:            Ան այստեղ կը կատարէ մասնական ուղիղ խնդիրի պաշտօնը, որ առկայ է  բացառական հոլով դրուած պտուղէն գոյականով:

Հետեւաբար՝ անկէ բոլորովին աւելորդ  կրկնութիւն մըն է:

—Ուրեմն՝ «Ծառին  պտուղէն մի՛ ուտէք»:

***Մարդոյ որպէս խոտոյ են աւուրք  իւր (Սաղմոս, 102/15):

Այստեղ իւր սեռական դերանունը կը կրկնէ  «մարդոյ» սեռականը, որ յատկացուցիչն է «աւուրք» գոյականին:

Բառացի՝ «Մարդու   իր   օրերը  խոտի նման են»:

            —Ուրեմն՝ «Մարդու օրերը խոտի նման են»:

            ***Քանզի ամենայն մարդ որում ետ նմա  Աստուած մեծութիւն… (Ժող., 5/18):

՝           Կրկնուողը որում  տրական հոլով յարաբերական դերանունին կից նմա տրական հոլով անձնական դերանունն է:

            Բառացի՝ «Քանզի  ամէն մարդ, որուն Աստուած մեծութիւն տուաւ անոր»:

            —Ուրեմն՝ «Քանզի ամէն մարդ, որուն  մեծութիւն տուաւ Աստուած…»:

***Եւ էր այր մի, յորում այս պիղծ գոյր ի նմա (Մարկոս, 1/23):

Աւելորդաբար կրկնուած է յորում  ներգոյական հոլով  յարաբերական դերանունին   կից  «ի նմա» ներգոյական հոլով  անձնական դերանունը՝ նոյն պաշտօնին համար:

—Հետեւաբար՝ «Եւ կար մարդ մը, որ իր մէջ պիղծ սատանայ ունէր»:

Ծանօթ.－ Աստուածաշունչը  այս-ը թարգմանած է «ոգի»:

            ***Զի տեղին,  յորում   կաս դու ի դմա՝ երկիր սուրբ է (Ելք, 3/5):

            Այստեղ  նո՛յն  յորում  ներգոյականին կից աւելորդաբար կրկնուած է «ի դմա» ցուցական դերանունին ներգոյականը:

           —Ուստի՝ «Այն տեղը, ուր  դուն կը գտնուիս,   սուրբ հող  է»:

                                                               *   *  

***Եւ ոչ առ թանձրալեզուս, զորոց ոչ լսիցես  զբանս նոցա… (Եզեկիէլ, 3/6):

—Եւ ոչ խրթնալեզու (ազգերու), որոնց խօսքը չես հասկնար…

***Աստուած, որոյ ճշմարիտ են  գործք նորա (Երկրորդումն օրինաց, 32/4):

—Աստուած, որուն գործերը կատարեալ  են:

***Ո ոք իցէ ի ձեզ յամենայն ժողովրդեան Տեառն, ընդ որում է Աստուած նորա  ի նմա (Եզր, 1/3):

—Ով որ ձեզմէ Տիրոջ ժողովուրդէն է, Աստուած իր հետ ըլլայ:

***Եւ յարեան իշխանք… զորոց  զարթոյց Տէր Աստուած զոգիս նոցա (անդ, 5): 

—Եւ  վեր կեցան   այն իշխանները…որոնց հոգին արթնցուց Աստուած:

***Եւ կանեփուկն թուփ ինչ է, որոյ սերմն նորա դեղ է (Եզնիկ):

—Եւ կանեփուկը թուփ մըն է, որուն սերմը դեղ է:

***Ամենայնի որ լսիցէ զնոսա՝ հնչեսցին երկոքին ականջօք իւր (Եղիշէ, Է):

—Պիտի հնչեն երկու ականջներուն անոր, որ  պիտի  լսէ զանոնք:  

***Որոյ պատուական մարմին նորա եդեալ կայ ի յերկիրն (Յովհ. Ծառեցի):

—Որու պատուական մարմինը դրուած է հողին մէջ:

 

                                                          *    *    *    

Բերուած  օրինակներուն  մէջ ընդհանրապէս ունինք  հոլովեալ  գոյական մը կամ յարաբերական դերանուն մը, որ անդին կը կրկնուի  նոյն հոլովը կրող որեւէ այլ  դերանունով մը:

Լեզուաբան Վարագ Առաքելեան, Ե. դարու մատենագիրներուն նուիրուած աշխատութեան մը մէջ[1], ակնարկելով այս տիպի կրկնաբանութեանց, կը յայտնէ այն միտքը, թէ  այս ոճը ժառանգուած է եբրայերէնէ:  Արդ, տրուած ըլլալով, որ մեր մատենագիրները եբրայերէնի հետ չեն առնչուած, իսկ «Աստուածաշունչ»-ը  թարգմանուած է ասորական եւ յունական բնագրերու հիմամբ,－ պէ՞տք է ենթադրել, թէ այդ երկու թարգմանութիւնները իրենց կարգին ժառանգած էին քննութեան առարկայ կրկնաբանութիւնը: Ասոնք հարցեր են, որոնց պատասխանը կրնան ունենալ միայն ասորագէտներն ու յունագէտները:   

                                                         *     *     *          

Ասոնց նմանակութեամբ կը գտնենք նաեւ այնպիսիները, որոնց  յարաբերական դերանունը չէ հոլովուած. օրինակ՝     

***Ես Մսրայ թագաւորն էի, որ չկայր ինձ  նման»  («Ֆրիկ):

Անհոլով մնացած է «որ» յարաբերականը, աւելորդ է ինձ տրականը:

Պէտք է ունենայինք՝ «Ես Մսրայ թագաւորն էի, որու նման չկար»:

Հաւանաբար այսպիսիներու համաբանութեամբ   աշխարհաբարի մէջ ալ յառաջացած են սապիսիները.         

                       «Լեզուն, որով գրեցի, երկրի երեսը քիչեր»

                       «Կը կարդային զայն արդէն, ու պակսեցան անոնք ալ…» (ՎԹ):

           Ուր  զայն դերանուն ուղիղ խնդիրը  կը կրկնէ լեզուն գոյական ուղիղ խնդիրը:

***Ուղեւորը տեսաւ տղուն, որ այժմ իր անձկութիւնը քիչ մը խաղաղած էր («Նայիրի», 1-1-1956, էջ 8բ):

Ուղեւորը տեսաւ տղան, որուն   անձկութիւնը քիչ մը խաղաղած էր:

Ուղեւորը տեսաւ, որ տղուն   անձկութիւնը քիչ մը խաղաղած էր:

            [email protected]                                                                 Արմենակ Եղիայեան

[1] Ե. դարի հայ թարգմանական գրականութեան լեզուն և ոճը, Երևան, 1984։