Քաղաքական ամբարտաւանութիւնը կամ գոռոզութիւնը, որ կը բնորոշուի գերինքնավստահութեամբ, քննադատութիւններ եւ այլ տեսակէտներ մերժող վարքագիծով (ինքնասիրահարած՝ կապալառու եւ ստաբան օլիկարք Թրամփի եւ իր ընկերներուն նման), վատ որոշումներով, անխոցելիութեան համոզումով, լուրջ վտանգ մը կը ներկայացնէ թէ՛ պետութիւններու եւ թէ՛ քաղաքական կուսակցութիւններու: Թէեւ ինքնավստահութիւնն ու որոշումներ կայացնելու ունակութիւնը էական է ղեկավարելու համար, սակայն չափազանց ինքնավստահութիւնը կրնայ յանգիլ ձախող ու կողմնակալ կառավարման, համակիրներու եւ դաշնակիցներու օտարումին, կուսակցութիւններու քայքայման եւ նոյնիսկ պետական ու միջազգային անկայունութեան:
Կուսակցական մակարդակի վրայ, ղեկավարներու ամբարտաւանութիւնը կը տկարացնէ ներքին համերաշխութիւնը։ Այն ղեկավարները, որոնք կը մերժեն շարքային կուսակցականներու մտահոգութիւնները, կը կարծեն թէ միա՛յն իրենք լաւագոյնը գիտեն, կա՛մ կը ճնշեն տարակարծիք ձայները, ընդհանրապէս` այլակարծութիւնը, ներքին լարուածութիւն կը ստեղծեն։ Ժամանակի ընթացքին, այս վերաբերումը կը խաթարէ վստահութեան մթնոլորտը, մանաւանդ կը հեռացնէ համակիրները եւ կը խորացնէ բաժանումները, որոնք կրնան յանգիլ կուսակցութեան տկարացման եւ ի վերջոյ քայքայման։
Իսկ պետական մակարդակի վրայ, ղեկավարներու ամբարտաւանութիւնը նոյն վտանգները կը տարածէ ամբողջ երկրին վրայ։ Հանրային մտահոգութիւնները կ’անտեսուին, մասնագէտներու խորհուրդներու կը մերժուին եւ կը ստեղծուի յարափոփոխ իրավիճակներու յարմարիլ չկարենալու իրավիճակ մը, որ կը տկարացնէ կառավարելու ամբողջ գործընթացը։ Երբ որոշումները կ՛որդեգրուին եսակեդրոնութեամբ եւ առանց համապարփակ քննարկումի, կը ձեւաւորուին սխալ քաղաքականութիւններ, որոնք կրնան տագնապներ սրել՝ ըլլան անոնք տնտեսական կամ աշխարհաքաղաքական լարուածութիւններ։ Հին եւ ժամանակակից պատմութեան մէջ, բաւական օրինակներ կան նման իշխանաւորներու.
Օրինակ՝ Ֆրանսայի Լուի ԺԶ. թագաւորը չլսեց բարեփոխումներ յառաջացնելու հրատապ կոչերը եւ անտեսեց տնտեսական տագնապները, որուն հետեւանքով տեղի ունեցաւ Ֆրանսական յեղափոխութիւնը եւ ի վերջոյ իր անկումը։ Նոյնպէս, Ռուսիոյ Նիքոլա Բ. ձարը յամառօրէն մերժեց քաղաքական բարեփոխումները, եւ առաջին համաշխարհային պատերազմի Ռուսիոյ մասնակցութեան ձախաւեր կառավարումը արագացուց Ռուսական կայսրութեան փլուզումը եւ ճամբայ բացաւ բոլշեւիկեան յեղափոխութեան։ Աւելի ժամանակակից պատմութեան մէջ, Սատտամ Հիւսէյնի գերինքնավստահութիւնը եւ զգուշացումներուն անտեսումը Իրաքը առաջնորդեցին աղէտալի պատերազմներու, ներառեալ 1991-ի Ծոցի պատերազմը եւ 2003-ի ամերիկեան ներխուժումը, որուն հետեւանքով ան տապալեցաւ եւ երկիրը երկարատեւ անկայունութեան մատնուեցաւ։ Ատոլֆ Հիթլէր, մանաւանդ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին տարիներուն, մերժեց ընդունիլ զինուորական իրականութիւնը, որ յանգեցաւ կործանարար պարտութիւններու եւ Նացի Գերմանիոյ ամբողջական ոչնչացման։ Իսկ վերջերս, Տոնըլտ Թրամփի յայտարարած առեւտրական պատերազմը, կրնայ վնաս պատճառել ամերիկեան արդիւնաբերութեան եւ տկարացնել Միացեալ Նահանգներու միջազգային դիրքը, ինչպէս պատահեցաւ անոր իշխանավարութեան առջին չորս տարիներուն՝ ցոյց տալով, որ քաղաքական ամբարտաւանութիւնը կրնայ երկարատեւ տնտեսական եւ աշխարհաքաղաքական հետեւանքներ ունենալ։
Անզուսպ գոռոզութիւնը ոչ միայն սպառնալիք կը ներկայացնէ արդիւնաւէտ կառավարման, այլեւ կ’արագացնէ հաւաքական արժէքներու անկումը։ Ղեկավարները, որոնք իշխանութիւն կը կեդրոնացնեն խաթարելով ժողովրդավարական սկզբունքները, սահմանափակելով մամլոյ ազատութիւնները ու շրջանցելով հաստատութենական վերահսկողութիւնը (ինչպէս հաշուետուութեան եւ հաշուառութեան համակարգը), անոնք պարարտ հող կը ստեղծեն մենատիրական իշխանութեան հաստատման եւ փտածութեան տարածման: Ժողովրդավարական արժէքներու այս քայքայումը կը տկարացնէ քաղաքական ներգրաւուածութիւնը, պատճառ կը դառնայ հանրային յուսախաբութեան եւ կրնայ հասարակութիւնը մղել անտարբերութեան կամ ծայրայեղականութեան։
Կայուն եւ ընդհանրական կառավարում մը երաշխաւորելու եւ հասարակական որեւէ անկում կանխարգիլելու նպատակով, ղեկավարները պէտք է որդեգրեն խոնարհութեան, հաշուետուութեան եւ բաց երկխօսութեան վրայ հիմնուած մտածելակերպ մը եւ անկէ բխող գործելաձեւ մը։ Քաղաքական գոռոզութիւնը, թէ՛ կուսակցական եւ թէ՛ պետական մակարդակի վրայ, կը տկարացնէ քաղաքական հաստատութիւնները (կուսակցութիւն, գործադիր իշխանութիւն կամ որեւէ հասարակական պաշտօն)՝ կեդրոնացնելով իշխանութիւնը, խարխլելով վստահութիւնը եւ օտարելով համակիրները։ Երբ ղեկավարներ իրենց եսն ու անձնական իշխանութիւնը կը գերադասեն համայնական շահերու, հանրային վստահութիւնը կը քայքայուի, եւ հասարակութիւնը ի վերջոյ կը դառնայ յուսախաբ կամ անտարբեր, եթէ անշուշտ ըմբոստութեան ոգին խամրած է անոր մէջ՝ յատկապէս յուսահատութեան պատճառով: Սակայն, երբ քաղաքական ղեկավարները կը խրախուսեն տեսակէտներու բազմազանութիւնը կուսակցութիւններու մէջ եւ կը նպաստեն երկխօսութեան զարգացման՝ ազգային մակարդակի վրայ, անոնք կրնան ձեւաւորել քաղաքականութիւններ, որոնք կը մարմնաւորեն հասարակութեան ընդհանրական շահերը։
Հաստատութենական երաշխիքները, ինչպէս՝ հակակշիռները, օրէնսդրական վերահսկողութիւնը (հաշուետուութիւն, հաշուառութիւն, թափանցիկութիւն) եւ անկախ մամուլը (մեր նախորդ յօդուածով տեսանք, թէ ամերիկացի գոռոզ օլիկարքներ կը փորձեն իրենց շահերուն ծառայացնել մամուլը https://wp.me/pd909i-mhU), կենսական դեր կը խաղան իշխանութեան չարաշահումը կանխելու մէջ։ Քաղաքական պաշտօններու ժամանակաշրջանի սահմանափակումը նաեւ կրնայ կանխել իշխանութեան կեդրոնացումը եւ քաղաքական գոռոզութեան զարգացումը: Նոր դէմքերու հետ կը ծնին նոր տեսակէտներ ու նոր գործելաձեւեր՝ նոյնիսկ եթէ պիտի պահուին գաղափարախօսական մեծ վերնագրերը: Իսկ քաղաքացիական դաստիարակութեան մէջ քննական մտածողութեան ներառումը կը խթանէ իրենց իրաւունքներուն եւ ժողովրդավարական մասնակցութեան կարեւորութեան գիտակից զանգուածներու յառաջացումը: Այդ պարագային, շատ դիւրաւ կարելի կ’ըլլայ զանազանել ամբարտաւանը՝ ինքնվստահէն, ստաբանը՝ արդարամիտէն: Ատկէ բացի, տեղեկացուած, գիտակից եւ ներգրաւուած ընտրող զանգուածներու առկայութիւնը հիմնական դեր կը խաղայ ղեկավարները հաշուետու պահելու եւ անոնց գոռոզութիւնը կանխելու մէջ։
