Արուեստական իմացականութիւնը (ԱԻ) աստիճանաբար կը ներգրաւուի բժշկական հետազօտութիւններու եւ նոր դեղերու մշակման աշխատանքներուն մէջ։ Ամերիկեան Anthropic ընկերութիւնը յայտարարած է, որ իր մշակած Claude ԱԻ համակարգին միջոցով, դեղագործական եւ կենսաարհեստագիտական վեց կազմակերպութիւններու հետ գործակցաբար, արդէն իսկ արձանագրած են առաջին խոստմնալից արդիւնքները։

27 Հոկտեմբերին հրապարակուած հաղորդագրութեան համաձայն՝ ընկերութեան նպատակը միայն նոր դեղանիւթերու յայտնաբերումը արագացնելը չէ, այլ դեղերու մշակման ամբողջ գործընթացին մէջ ԱԻ-ի կարելիութիւնները օգտագործելը՝ սկսեալ նախնական գիտական հետազօտութիւններէն մինչեւ տարրալուծարանային փորձարկումներ, արտադրութեան կազմակերպում եւ պետական մարմիններուն ներկայացուելիք փաստաթուղթերու պատրաստութիւն։

Նոր դեղի մը մշակումը սովորաբար երկարատեւ, ծախսալից եւ անորոշ արդիւնքով գործընթաց մըն է։ Ան կը պահանջէ հիւանդութեան կենսաբանական պատճառներու ուսումնասիրութիւն, համապատասխան դեղանիւթի նախագծում, անոր յատկութիւններուն բարելաւում, անվտանգութեան եւ արդիւնաւէտութեան փորձարկումներ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ վարչական ու օրինական ընթացակարգեր։

Anthropic-ի համոզումով՝ ԱԻ-ն կրնայ արագացնել այս աշխատանքներուն զգալի մասը՝ գիտնականներուն օգնելով աւելի կարճ ժամանակի մէջ ուսումնասիրելու բազմաթիւ կարելիութիւններ եւ ընտրելու առաւել խոստմնալից լուծումները։

Քաղցկեղի դէմ պայքարին մէջ նոր կարելիութիւններ

Generate Biomedicines ընկերութեան հետ գործակցութիւնը կեդրոնացած է քաղցկեղի բուժման CAR T-cell կոչուող եղանակին վրայ։ Այս բուժումը կը հիմնուի հիւանդին ախտամերժ բջիջներուն փոփոխութեան վրայ, որպէսզի անոնք կարենան ճանչնալ եւ ոչնչացնել քաղցկեղային բջիջները։

Մինչեւ հիմա այս եղանակը յատկապէս արդիւնաւէտ եղած է արեան որոշ քաղցկեղներու բուժման մէջ։ Գիտնականները այժմ կը փորձեն զայն յարմարցնել նաեւ մարմնի տարբեր օրկաններուն մէջ յառաջացող կարծր ուռուցքներու բուժման։

Claude-ի օգնութեամբ, վեց գիտնականներ առաջարկած են բուժման համար անհրաժեշտ ժառանգական հրահանգներու նոր կառուցուածքներ։ Անոնցմէ մէկը սովորական տարբերակէն շուրջ 70 առ հարիւրով աւելի կարճ եղած է։

Տարրալուծարանային փորձարկումները ցոյց տուած են, որ այս փոփոխութիւնը ախտամերժ բջիջներուն հնարաւորութիւն տուած է արտադրելու մօտ տասն անգամ աւելի շատ ընկալիչներ՝ այն սպիտակուցները, որոնց միջոցով բջիջները կը ճանչնան քաղցկեղը։ Փոփոխուած բջիջները նաեւ աւելի արդիւնաւէտ կերպով ոչնչացուցած են ուռուցքային բջիջները եւ աւելի երկար պահպանած իրենց գործունէութիւնը։

Սակայն այս արդիւնքները տակաւին տարրալուծարանային մակարդակի վրայ են եւ չեն նշանակեր, որ նոր բուժումը արդէն պատրաստ է հիւանդներու վրայ կիրարկուելու։

Սննդային ալերժիներու բուժման նոր ուղղութիւն

Divergence Labs ընկերութիւնը Claude-ը օգտագործած է սննդային ալերժիներու դէմ նոր դեղեր մշակելու նպատակով։

Սննդային ալերժիներու յառաջացման մէջ կարեւոր դեր ունի IgE կոչուող հակամարմինը, որուն մէկ մասը կապուած է ախտամերժ բջիջներուն, իսկ միւս մասը ազատօրէն կը շրջի արեան մէջ։

Ընկերութիւնը կը փորձէ մշակել դեղ մը, որ ոչ միայն չէզոքացնէ արեան մէջ գտնուող IgE-ն, այլ նաեւ զայն անջատէ ախտամերժ բջիջներէն։

Claude-ը շուրջ մէկ ամսուան ընթացքին առաջարկած է մօտ 35 հազար տարբեր հակամարմինային կառուցուածքներ։ Նախնական փորձարկումներուն ընթացքին յայտնաբերուած են երեք տարբերակներ, որոնք կրնան կապուիլ IgE-ին, եւ քսան տարբերակներ, որոնք կրնան զայն անջատել ախտամերժ բջիջներէն։ Այս վերջիններէն երեքը նախնական փորձարկումներուն մէջ աւելի արդիւնաւէտ թուած են, քան ներկայիս գործածուող համեմատական դեղը։

Հետազօտողներուն յաջորդ նպատակը երկու գործողութիւնները մէկ դեղի մէջ միացնելն է։

Աւելի կայուն եւ արդիւնաւէտ դեղանիւթեր

BigHat Biosciences ընկերութեան հետ կատարուած աշխատանքը կեդրոնացած է դեղերու համար նախատեսուած հակամարմնային բաղադրիչներու բարելաւման վրայ։ Claude-ը ուսումնասիրած է տարրալուծարանային տուեալները եւ առաջարկած փոփոխութիւններ, որոնց հիման վրայ շուրջ տասը շաբթուան ընթացքին պատրաստուած ու փորձարկուած են մօտ 1010 տարբերակներ։

Արդիւնքները ցոյց տուած են, որ լաւագոյն տարբերակները իրենց նախատեսուած թիրախներուն կապուած են աւելի քան տասն անգամ ուժեղ կերպով։ Քաղցկեղային բջիջները թիրախաւորող բաղադրիչներէն մէկը պահպանած է իր լուծելիութիւնը 18 աստիճան Celsius-ով աւելի բարձր ջերմաստիճանի մէջ, իսկ ուրիշ բաղադրիչի մը մասնիկներուն իրարու միանալու արագութիւնը նուազած է աւելի քան հարիւր անգամ։

Այսպիսի բարելաւումներ կարեւոր են, որովհետեւ դեղի մը արդիւնաւէտութիւնը կախեալ չէ միայն հիւանդութեան պատճառը թիրախաւորելու կարողութենէն։ Ան պէտք է նաեւ կայուն մնայ արտադրութեան, փոխադրութեան եւ պահեստաւորման ընթացքին։

Փաստաթղթային աշխատանքներու ժամանակը՝ 25 ժամէն երեք ժամի

ԱԻ-ի կիրառութեան ուշագրաւ օրինակներէն մէկը կը վերաբերի ոչ թէ դեղանիւթի յայտնաբերման, այլ դեղագործական աշխատանքներու վարչական կողմին։ Enveda ընկերութեան մէջ արտադրութեան մասնագէտները իրենց աշխատանքային ժամանակին մինչեւ 75 առ հարիւրը կը յատկացնէին փաստաթուղթերու պատրաստութեան եւ ստուգման։

Ընկերութիւնը ստեղծած է համակարգ մը, որ արտադրութեան վերաբերող փաստաթուղթերը կը կապէ Claude-ին՝ հնարաւոր սխալներն ու անհամապատասխանութիւնները յայտնաբերելու համար։

1061 էջերէ բաղկացած փաստաթուղթերու փորձնական ստուգման ընթացքին Claude-ը յայտնաբերած է մարդկային ստուգողներուն նկատած բոլոր 11 խնդիրները, ինչպէս նաեւ եօթը ուրիշ խնդիրներ, որոնք անոնց ուշադրութենէն վրիպած էին։

Այս եղանակով մարդկային ստուգման համար անհրաժեշտ ժամանակը նուազած է 89 առ հարիւրով՝ 25 ժամէն աւելիէն իջնելով երեք ժամէն պակասի։

Առանձին փորձարկումով Claude-ը պատրաստած է նաեւ պետական կարգաւորող մարմիններուն ներկայացուելիք երկու կարեւոր փաստաթուղթերու առաջին տարբերակները։ Անոնցմէ մէկուն պատրաստութիւնը տեւած է ընդամէնը չորս ժամ, մինչդեռ ձեռքով կատարուող նոյն աշխատանքը սովորաբար շուրջ երեք ամիս կը պահանջէր։

Այս արդիւնքները ցոյց կու տան, որ ԱԻ-ի ազդեցութիւնը դեղագործութեան վրայ կրնայ արտայայտուիլ նաեւ գիտնականներն ու մասնագէտները կրկնուող վարչական աշխատանքներէ ազատելով։

ԱԻ-ի օգնութեամբ գործող դեղագործական ընկերութիւններ

Anthropic-ը կը գործակցի նաեւ The Column Group ներդրումային կազմակերպութեան հետ՝ ուսումնասիրելու, թէ ԱԻ-ն ինչպէ՛ս կրնայ փոխել կենսաարհեստագիտական նոր ընկերութիւններու ստեղծման եւ գործունէութեան ձեւերը։ Այս գործակցութեան ծիրին մէջ կը հիմնուի Pleiades անունով ընկերութիւն մը, որ պիտի փորձէ փոքրաթիւ մասնագէտներով իրականացնել դեղերու մշակման աւելի մեծաթիւ եւ բարդ ծրագիրներ՝ Claude-ի օգնութեամբ։

Միւս կողմէ, Bristol Myers Squibb դեղագործական ընկերութիւնը Claude-ը կ՚օգտագործէ դեղերու նախնական կլինիկական փորձարկումներու ծրագիրները վերլուծելու եւ անոնց յաջողութեան հաւանականութիւնը գնահատելու համար։

Ընկերութիւնները կը նախատեսեն 2027-ին ընդարձակել այս գործակցութիւնը։

Հազուագիւտ մանկական հիւանդութիւններու բուժման հեռանկարը

Anthropic-ը սկսած է նաեւ դեղերու յայտնաբերման սեփական հետազօտական ծրագիրներ, մասնաւորաբար երեխաներու մկանային դիսթրոֆիայի երկու հազուագիւտ տեսակներու բուժման ուղղութեամբ։

Ընկերութիւնը ձեռք բերած է Mithril Medicine փոքր ձեռնարկութիւնը, որուն հիմնադիր Cody Tranbarger-ը Claude-ի օգնութեամբ կազմակերպած էր պայմանագրերը, փորձարկումները եւ տասնմէկ արտաքին տարրալուծարաններու հետ գործակցութիւնը։ Այս աշխատանքի շնորհիւ հնարաւոր բուժում մը գաղափարի փուլէն հասած է մուկերու վրայ խոստմնալից արդիւնքներու՝ տասնութ ամիսէն պակաս ժամանակի մէջ։

Եթէ հետագայ հետազօտութիւնները հաստատեն այս արդիւնքները, ընկերութիւնը կը յուսայ, որ դեղի թեկնածուներէն մէկը կրնայ պատրաստ ըլլալ մարդոց վրայ կլինիկական փորձարկումներ սկսելու՝ ամենականուխը 2028-ի վերջաւորութեան։

Խոստումնալից, բայց տակաւին նախնական արդիւնքներ

Anthropic կը շեշտէ, որ ներկայացուած աշխատանքներուն մեծ մասը տակաւին նախնական փուլին մէջ է։ Այլ խօսքով՝ հետազօտութիւններուն մեծամասնութիւնը դեռ չէ հասած մարդոց վրայ փորձարկումներու հանգրուանին։

Հետեւաբար, տարրալուծարանային յաջողութիւնները ինքնաբերաբար չեն երաշխաւորեր, որ մշակուող դեղերը անվտանգ եւ արդիւնաւէտ պիտի ըլլան մարդոց համար։ Այնուամենայնիւ, այս առաջին արդիւնքները կը մատնանշեն բժշկական հետազօտութիւններու կազմակերպման հնարաւոր փոփոխութիւն մը։

Եթէ ԱԻ համակարգերը կարենան արագացնել դեղանիւթերու նախագծումը, փորձարկումներու նախապատրաստութիւնը, գիտական տուեալներու վերլուծութիւնը եւ վարչական ընթացակարգերը, նոր բուժումներու մշակման համար անհրաժեշտ ժամանակն ու ծախսերը կրնան զգալիօրէն նուազիլ։

Այս հեռանկարը յատկապէս կարեւոր կրնայ ըլլալ հազուագիւտ հիւանդութիւններու պարագային, որոնց բուժման համար դեղագործական ընկերութիւնները յաճախ սահմանափակ միջոցներ կը տրամադրեն՝ փոքր շուկայի եւ զարգացման բարձր ծախսերու պատճառով։

Սակայն կը մնայ հիմնական հարցում մը. ԱԻ-ն պիտի կարենա՞յ տարրալուծարանային այս խոստմնալից արդիւնքները վերածել մարդոց կեանքը փրկող իրական դեղերու։

Պատասխանը կախեալ պիտի ըլլայ յառաջիկայ տարիներու փորձարկումներէն եւ գիտական հաստատումներէն։

Աղբիւր՝ Anthropic, «Early progress on accelerating drug development with Claude», 27 Հոկտեմբեր 2026