Նոր ուսումնասիրութեան մը համաձայն, Հասարակապետութեան անդամ 56 երկիրներէն միայն 15-ը բաւարար չափով պատրաստ է օգտուելու արուեստական իմացականութեան ընձեռած կարելիութիւններէն։ Անոնց եւ միւս 41 երկիրներուն միջեւ տնտեսական հնարաւոր շահերու տարբերութիւնը կը հասնի 360 միլիառ տոլարի։ Նշենք, որ Ազգերու Հասարակապետութիւնը (Commonwealth) 56 անկախ պետութիւններ համախմբող միջազգային կազմակերպութիւն մըն է, որուն անդամներուն մեծ մասը նախապէս մաս կազմած է Բրիտանական կայսրութեան։ Անոնք կը համագործակցին ժողովրդավարութեան, բարգաւաճման, կրթութեան եւ այլ բնագաւառներու մէջ։

⁂ 

Արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) արագ զարգացումը տնտեսական աճի եւ աշխատանքի նոր հնարաւորութիւններ կը ստեղծէ, սակայն միաժամանակ կը սպառնայ խորացնել հարուստ եւ աղքատ երկիրներուն միջեւ գոյութիւն ունեցող անհաւասարութիւնը։ Նոր ուսումնասիրութիւն մը ցոյց կու տայ, որ ԱԻ-ի ընձեռած տնտեսական օգուտները կրնան անհամեմատ մեծ չափով կեդրոնանալ այն երկիրներուն մէջ, որոնք արդէն ունին զարգացած ենթակառոյցներ, կրթական կարելիութիւններ եւ արհեստագիտական հմտութիւններ։

5 Նոյեմբեր 2026-ին հրապարակուած Ayre Index ուսումնասիրութիւնը կ՚ընդգրկէ Ազգերու Հասարակապետութեան անդամ 56 երկիրները եւ կը քննէ, թէ որքանո՛վ անոնք պատրաստ են ԱԻ-ի զարգացումէն օգտուելու հնարաւորութիւն տալու իրենց 15-29 տարեկան երիտասարդներուն։

Ուսումնասիրութիւնը, որ հիմնուած է 1128 հետազօտական աղբիւրներու վրայ, կ՚առնչուի շուրջ 732 միլիոն երիտասարդներու։ Անոր համաձայն՝ 56 երկիրներէն միայն 15-ը հասած են ԱԻ-ի պատրաստուածութեան սահմանուած 53 միաւորի շեմին, մինչ մնացեալ 41-ը կը գտնուին այդ մակարդակէն վար։

360 միլիառ տոլարի տարբերութիւն

Ուսումնասիրութեան ամէնէն ուշագրաւ եզրակացութիւններէն մէկը կը վերաբերի ԱԻ-ի տնտեսական հնարաւոր ազդեցութեան։ Հետազօտողները, օգտուելով Միջազգային դրամական ֆոնտի տնտեսական գնահատումներէն, հաշուարկած են, որ յառաջիկայ տասը տարիներուն ԱԻ-ի ազդեցութիւնը կրնայ 389,2 միլիառ տոլարով բարձրացնել պատրաստուածութեան շեմը յաղթահարած 15 երկիրներուն համախառն ներքին արդիւնքի մակարդակը։ Մնացեալ 41 երկիրներուն համար համապատասխան գումարը կը գնահատուի ընդամէնը 29,2 միլիառ տոլար։

Այս երկու խումբերուն միջեւ տարբերութիւնը կը կազմէ շուրջ 360 միլիառ տոլար՝ գումար մը, որ համեմատելի է Եգիպտոսի կամ Չիլիի տարեկան տնտեսական արտադրութեան հետ։

Սակայն կարեւոր է ընդգծել, որ այս թիւերը հաստատուած տնտեսական շահեր կամ կանխատեսուած տարեկան եկամուտներ չեն։ Անոնք ուսումնասիրութեան չափաւոր սենարիոյին վրայ հիմնուած հաշուարկներ են, որոնք կը ներկայացնեն ԱԻ-ի հնարաւոր ազդեցութիւնը տնտեսութիւններուն ընդհանուր ծաւալին վրայ՝ տասը տարի ետք։ Տարբերութիւնը մասամբ կը բացատրուի նաեւ երկիրներուն տնտեսական մեծութեամբ։

Առանձին երկիրներու պարագային ԱԻ-ի տնտեսական հնարաւոր ազդեցութիւնը կը գնահատուի 126,1 միլիառ տոլար՝ Միացեալ Թագաւորութեան, 79,1 միլիառ՝ Հնդկաստանի, 73,1 միլիառ՝ Գանատայի եւ 56,7 միլիառ՝ Աւստրալիոյ համար։

Ո՞ր երկիրները պատրաստ են

Դասաւորման առաջին դիրքը կը գրաւէ Սինկափուրը՝ 100-էն 77,6 միաւորով։ Անոր կը յաջորդեն Մալթան՝ 75, Աւստրալիան՝ 71, Միացեալ Թագաւորութիւնը՝ 70,8 եւ Գանատան՝ 70,2 միաւորով։ Աղիւսակին վերջին դիրքերը կը գրաւեն Լեսոթոն՝ 27,8 եւ Մալաուին՝ 26,3 միաւորով։

Յատկանշական է, որ Հասարակապետութեան անդամ 21 ափրիկեան երկիրներէն միայն երեքը՝ Մաւրիկիոսը, Հարաւային Ափրիկէն եւ Նիճերիան, յաղթահարած են պատրաստուածութեան սահմանուած շեմը։ Սակայն բարձր դիրքը ինքնաբերաբար չի նշանակեր, որ երիտասարդները ունին աշխատանքի ապահովութիւն կամ ԱԻ-ի օգտագործման անհրաժեշտ բոլոր հմտութիւնները։

Օրինակ՝ Հարաւային Ափրիկէն կը գտնուի 13-րդ դիրքին վրայ, բայց անոր երիտասարդ աշխատուժին գործազրկութեան մակարդակը կը հասնի 46,3 առ հարիւրի։ Հնդկաստանը, որ կը գրաւէ 11-րդ դիրքը եւ ունի 15-29 տարեկան 381,8 միլիոն երիտասարդ, կը դիմագրաւէ այլ խնդիր մը. երիտասարդ աշխատողներուն 85,8 առ հարիւրը զբաղած է ոչ պաշտօնական աշխատանքով։

Այս տուեալները կը յիշեցնեն, որ արհեստագիտական պատրաստուածութիւնը առանձինն բաւարար չէ տնտեսական եւ ընկերային բարօրութիւն ապահովելու համար։

Համացանց ունենալը դեռ բաւարար չէ

Ուսումնասիրութիւնը կը բացայայտէ նաեւ կարեւոր տարբերութիւն մը՝ արհեստագիտական ենթակառոյցներու գոյութեան եւ անոնց իրական օգտագործման միջեւ։ Թոկոյի բնակչութեան 99,7 առ հարիւրը կը գտնուի չորրորդ սերունդի բջիջային կապի՝ 4G-ի ծածկոյթին տակ, սակայն երիտասարդներուն միայն 44,9 առ հարիւրը կը յայտնէ, թէ կը գործածէ համացանցը։ Մալաուիի մէջ ելեկտրականութիւնը հասանելի է բնակչութեան ընդամէնը 15,6 առ հարիւրին, իսկ երիտասարդներուն համացանցի օգտագործման մակարդակը 27,4 առ հարիւր է։ Փափուա Նոր Կինէայի մէջ բջիջային համացանցի ծախսը կը գերազանցէ բնակչութեան ամէնէն աղքատ 40 առ հարիւրին եկամուտին 30 առ հարիւրը։

Այս օրինակները ցոյց կու տան, որ ԱԻ-ի հասանելիութիւնը միայն կապի ցանցերու ընդլայնման հարց չէ։ Անիկա կախեալ է նաեւ ելեկտրականութեան, համացանցի մատչելի գիներու, կրթութեան եւ գործնական հմտութիւններու առկայութենէն։

Խանդավառութիւն՝ առանց բաւարար հմտութիւններու

Ուսումնասիրութիւնը հետաքրքրական հակասութիւն մը կը բացայայտէ երիտասարդներուն ԱԻ-ի նկատմամբ ունեցած հետաքրքրութեան եւ անոնց թուային հմտութիւններուն միջեւ։

Նիճերիոյ մէջ հարցախոյզներուն մասնակցած երիտասարդներուն շուրջ 90 առ հարիւրը, իսկ Պանկլատէշի մէջ՝ 76,3 առ հարիւրը, ակնկալած են յաջորդ տարուան ընթացքին ԱԻ օգտագործել ուսման կամ աշխատանքի համար։ Սակայն ուսումնասիրութեան մէջ կիրառուած սովորական թուային հմտութիւններու գնահատումով Նիճերիան ստացած է ընդամէնը 0,8 միաւոր՝ 10-էն, իսկ Պանկլատէշը՝ 2,3։

Այս տարբերութիւնը կը մատնանշէ, որ նոր արհեստագիտութեան նկատմամբ հետաքրքրութիւնը ինքնաբերաբար չի վերածուիր զայն արդիւնաւէտ օգտագործելու կարողութեան։

Երբ կառավարութիւնները բաւարար տեղեկութիւն չունին

Ուսումնասիրութեան կարեւոր բացայայտումներէն մէկն ալ տեղեկութիւններու պակասն է։ Քննուած 1128 աղբիւրներէն միայն 59-ը, բնակչութեան վիճակագրական տուեալները չհաշուած, ամբողջութեամբ կ՚ընդգրկեն 15-29 տարեկաններու տարիքային խումբը։

Շատ մը երկիրներու կառավարութիւնները հետեւաբար չունին բաւարար համեմատելի տեղեկութիւններ՝ հասկնալու, թէ երիտասարդները ինչպէ՛ս կ՚օգտագործեն ԱԻ-ն, որքանո՛վ կը հասկնան անոր կարելիութիւններն ու սահմանափակումները եւ արդեօք անիկա կը բարելաւէ՞ անոնց աշխատանքի ու զարգացման հնարաւորութիւնները։

Հետազօտողները կը զգուշացնեն, որ տեղեկութիւններու բացակայութիւնը պէտք չէ շփոթել կարողութիւններու բացակայութեան հետ։ Երկիր մը կրնայ ունենալ աւելի զարգացած երիտասարդական ներուժ, քան ինչ որ կարելի է եզրակացնել առկայ վիճակագրութենէն։

Ի՞նչ պէտք է ընել

Ուսումնասիրութիւնը կ՚առաջարկէ հինգ հիմնական ուղղութիւն, որ ԱԻ-ի տնտեսական օգուտները աւելի արդար կերպով բաշխուին երկիրներուն եւ հասարակական խաւերուն միջեւ։ Առաջինը՝ ապահովել արհեստագիտական միջոցներու մատչելի եւ վստահելի հասանելիութիւն։ Երկրորդը՝ կրթութիւնը ուղղել գործնական թուային եւ ԱԻ-ի օգտագործման հմտութիւններու զարգացման։ Երրորդը՝ ամրապնդել կրթութեան, մասնագիտական պատրաստութեան, աշխատանքի եւ ձեռնարկատիրութեան միջեւ կապերը։ Չորրորդ ուղղութիւնը յատկապէս կարեւոր է փոքր լեզուներու եւ զարգացող հասարակութիւններու համար. անհրաժեշտ է մշակել ԱԻ-ի գործիքներ, որոնք կը համապատասխանեն տեղական լեզուներուն, մշակոյթներուն եւ կարիքներուն։

Վերջապէս, երիտասարդները պէտք է ունենան ոչ միայն ԱԻ օգտագործելու, այլեւ անոր որոշումները հարցականի տակ դնելու, սխալները բացայայտելու եւ արհեստագիտական համակարգերուն նկատմամբ քննական դատողութիւն գործադրելու կարողութիւն։

Ayre Think Tank-ի հիմնադիր Գալվին Այրի համաձայն՝ ԱԻ-ի զարգացումը մրցակցութիւն մը չէ, զոր միայն մեծագոյն կամ հարուստագոյն երկիրները կրնան շահիլ։ Էականը երիտասարդներուն անհրաժեշտ հմտութիւններն ու յառաջդիմելու հնարաւորութիւնները ապահովելն է։

Ուսումնասիրութեան հիմնական պատգամը յստակ է. ԱԻ-ի զարգացումը ինքնաբերաբար պիտի չնուազեցնէ աշխարհի անհաւասարութիւնները։ Առանց կրթութեան, ենթակառոյցներու, տեղական լեզուներով գործիքներու եւ տնտեսական հնարաւորութիւններու մէջ ներդրումներու՝ անիկա կրնայ նոյնիսկ խորացնել զանոնք։

Արհեստագիտական յեղափոխութեան իսկական չափանիշը, հետեւաբար, միայն նոր համակարգերու ստեղծումը չէ, այլ այն, թէ որքա՛ն մարդ եւ որքա՛ն հասարակութիւն կրնան իրականօրէն օգտուիլ անոնցմէ։

Պատրաստութիւն՝ «Տարբերակ21»-ի

Աղբիւր՝ Ayre Think Tank, «The Ayre Index: The 2026 Commonwealth Youth AI Readiness Index», մամլոյ հաղորդագրութիւն, 5 Նոյեմբեր 2026։

Աղիւսակ. Հասարակապետութեան 56 երկիրներուն ԱԻ-ի պատրաստուածութեան դասաւորումը — 2026

Գնահատականները տրուած են 100 միաւորի վրայ։ Ուսումնասիրութեան սահմանած պատրաստուածութեան շեմը 53 միաւոր է։ «Տուեալներու ընդգրկում»-ը կը ներկայացնէ գնահատման 102 ցուցանիշներէն այն ցուցանիշներուն թիւը, որոնց համար օգտագործելի տեղեկութիւն կայ։ «Տուեալներու բացի ցուցանիշ»-ին բարձր արժէքը կը նշանակէ տեղեկութիւններու աւելի մեծ պակաս։

Դիրք	Երկիր	Գնահատական	Տուեալներու ընդգրկում (102-էն)	Տուեալներու բացի ցուցանիշ (100-էն)
1	Սինկափուր	77,6	75	37,7
2	Մալթա	75,0	68	41,4
3	Աւստրալիա	71,0	76	26,2
4	Միացեալ Թագաւորութիւն	70,8	84	20,1
5	Գանատա	70,2	76	31,8
6	Մալեզիա	69,0	72	29,0
7	Կիպրոս	67,4	74	34,1
8	Մաւրիկիոս	64,4	61	49,4
9	Նոր Զելանտա	63,9	55	50,1
10	Պրունէյ	62,3	57	56,3
11	Հնդկաստան	60,6	80	20,7
12	Ֆիճի	56,9	60	47,9
13	Հարաւային Ափրիկէ	56,8	75	32,0
14	Թրինիտատ եւ Թոպակօ	56,5	58	56,6
15	Նիճերիա	54,5	82	17,4
16	Սէյշէլ	51,8	39	73,1
17	Կանա	51,2	73	31,7
18	Ճամայքա	50,7	61	51,2
19	Շրի Լանքա	49,9	54	52,7
20	Զամպիա	48,8	65	40,5
21	Պանկլատէշ	48,7	84	14,4
22	Քենիա	48,7	66	42,9
23	Ուկանտա	47,0	61	50,0
24	Փաքիստան	46,4	84	15,7
25	Թանզանիա	45,5	63	41,0
26	Կապոն	45,3	43	67,1
27	Անթիկուա եւ Պարպուտա	45,2	41	70,6
28	Մալտիւներ	44,9	41	71,4
29	Քամերուն	44,9	54	53,9
30	Պահամեան կղզիներ	44,7	35	78,5
31	Կայանա	44,5	49	65,5
32	Փափուա Նոր Կինէա	44,1	38	67,9
33	Սիերա Լէոնէ	43,6	64	46,5
34	Պարպատոս	43,0	43	70,5
35	Պելիզ	42,8	50	65,2
36	Նամիպիա	42,7	52	56,2
37	Թոկօ	42,6	58	51,8
38	Կրենատա	41,7	45	66,2
39	Նաուրու	41,6	44	69,2
40	Տոմինիքա	41,3	37	75,1
41	Սամոա	41,0	47	65,1
42	Սենթ Վինսենթ եւ Կրենատիններ	39,5	38	72,1
43	Սենթ Քիթս եւ Նեւիս	39,0	37	75,1
44	Մոզամպիք	38,9	53	58,1
45	Պոթսուանա	38,9	63	53,8
46	Քիրիպաթի	38,4	44	66,9
47	Ռուանտա	38,1	60	50,2
48	Թոնկա	37,9	49	62,8
49	Սենթ Լուսիա	37,5	52	61,6
50	Կամպիա	37,3	63	41,9
51	Վանուաթու	37,1	48	64,7
52	Էսուաթինի	36,9	51	62,7
53	Սողոմոնեան կղզիներ	32,0	36	75,6
54	Թուվալու	31,6	42	69,1
55	Լեսոթօ	27,8	55	54,9
56	Մալաուի	26,3	59	53,0

 

Աղբիւր՝ Ayre Think Tank, «The Ayre Index: The 2026 Commonwealth Youth AI Readiness Index», մամլոյ հաղորդագրութիւն, 5 Նոյեմբեր 2026։