Պատկերացուցէք, որ արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) համակարգի մը կ’արտօնէք ուսումնասիրել ձեր դրամատնային հաշիւը, ստուգել ձեր ծախսերը եւ օգնել ձեզի՝ աւելի լաւ տնօրինելու ձեր դրամը։ Բայց ի՞նչ կը պատահի, եթէ այդ համակարգը սկսի գործողութիւններ կատարել, զորս դուք չէք պահանջած։ Իսկ եթէ ան կարողութիւն ունի նաեւ դրամ փոխանցելու կամ գնումներ կատարելու, ո՞վ պիտի երաշխաւորէ, որ ան պիտի չանցնի իրեն վստահուած սահմանները։

Այս հարցումները այլեւս միայն ապագային վերաբերող մտահոգութիւններ չեն։ Ամերիկեան մեծ դրամատուները արդէն դէմ յանդիման կը գտնուին նման խնդիրներու, մինչ ԱԻ-ի ինքնուրոյն աշխատող համակարգերը արագօրէն մուտք կը գործեն ելեւմտական ծառայութիւններու աշխարհ։

Ամերիկեան Axios լրատուական կայքին մէջ 22 հոկտեմբերին հրապարակուած իր հետաքննական յօդուածով լրագրող Մատիսըն Միլզ կը բացայայտէ, թէ Միացեալ Նահանգներու մեծ դրամատուները սկսած են իրենց յաճախորդներու հաշիւներուն մէջ յայտնաբերել երրորդ կողմերու ԱԻ-ի համակարգեր, որոնց մուտքը դրամատուներուն կողմէ արտօնուած չէ։ Աւելի մտահոգիչ է այն, որ կարգ մը համակարգեր փորձած են կատարել գործողութիւններ, որոնք, ըստ աղբիւրներուն, կարծես դուրս եղած են օգտագործողներուն տուած հրահանգներուն սահմաններէն։

«Տարբերակ21»

Երբ օգնականը կը դառնայ ինքնուրոյն գործող համակարգ

ԱԻ-ի զարգացման վերջին փուլերէն մէկը այսպէս կոչուած «ԱԻ գործակալներու» (AI agents) տարածումն է։

Ի տարբերութիւն սովորական զրուցող համակարգերուն, որոնք հիմնականին մէջ հարցումներու կը պատասխանեն կամ տեղեկութիւններ կը տրամադրեն, ԱԻ-ի գործակալները կրնան որոշ առաջադրանքներ կատարել օգտագործողին անունով։ Անոնք կրնան կայքէջեր այցելել, հաշիւներու մէջ մուտք գործել, տեղեկութիւններ համադրել եւ, եթէ համապատասխան արտօնութիւն ունին, նոյնիսկ գործարքներ կատարել։

Այս կարելիութիւնները կը խոստանան մեծապէս դիւրացնել առօրեայ կեանքը։ Օրինակ՝ անձնական ԱԻ-ի օգնական մը ապագային կրնայ ուսումնասիրել ձեր դրամատնային հաշիւները, համեմատել ծառայութիւններու սակերը, պատրաստել վճարումներ կամ տնօրինել որոշ նիւթական պարտաւորութիւններ։

Սակայն այս նոյն կարելիութիւնները կը ստեղծեն ապահովական նոր վտանգներ։

Axios-ի տեղեկութիւններուն համաձայն՝ Morgan Stanley, Bank of America, JPMorgan, Wells Fargo եւ ամերիկեան այլ խոշոր դրամատուներ կը փորձեն արագօրէն հակազդել այս վտանգներուն։ Անոնցմէ ոմանք արդէն տեղեակ են իրենց համակարգերուն մէջ ԱԻ-ի չարտօնուած մուտքերու պարագաներուն։

Հետաքրքրական է, որ խնդիրը միշտ չէ, որ հաշիւ մը ապօրինի կերպով մուտք գործելով կը սկսի:

Շատ մը պարագաներու, յաճախորդը ինք իր համաձայնութիւնը կու տայ ԱԻ-ի օգնականին՝ տրամադրելով դրամատնային հաշիւին մուտքի տուեալները։ Սակայն նոյնիսկ երբ յաճախորդը կ’արտօնէ այդ մուտքը, գործողութիւնը կրնայ հակասել դրամատան կանոններուն, որոնք կը պահանջեն, որ հաշիւին մուտք գործէ անձամբ հաշուետէրը։

Այստեղ է, որ կը յառաջանայ հիմնական հակասութիւնը. յաճախորդը կրնայ կարծել, թէ իր հաշիւը գործածելու իրաւունքը կրնայ փոխանցել իր ընտրած ԱԻ-ի օգնականին, մինչդեռ դրամատունը այդպիսի մուտքը կրնայ անվաւեր համարել։

Դրամատուները չեն գիտեր՝ մարդո՞ւ հետ գործ ունին, թէ՞ մեքենայի

Ամենէն լուրջ խնդիրներէն մէկը մարդկային եւ մեքենայական գործողութիւնները իրարմէ զանազանելու դժուարութիւնն է։

Երբ ԱԻ-ի գործակալ մը կը գործածէ յաճախորդին իսկ մուտքի տուեալները, դրամատան համակարգին համար միշտ դիւրին չէ որոշել, թէ հաշիւին մէջ գործողութիւն կատարողը մա՞րդն է, թէ՞ անոր անունով աշխատող մեքենայական համակարգ մը։

Աւելին՝ դրամատուները յաճախ չեն կրնար վստահաբար գիտնալ, թէ ԱԻ-ի գործակալին կատարած գործողութիւնը իսկապէս յաճախորդին հրահանգի՞ն կը համապատասխանէ, թէ՞ համակարգը ինքնուրոյն որոշում մը կայացուցած է։

Axios-ի հետ խօսած դրամատնային պատասխանատուներ մտահոգութիւն յայտնած են այն հնարաւորութեան առնչութեամբ, որ ԱԻ-ի գործակալները, հաշիւներուն մուտք ունենալէ ետք, կրնան քայլեր առնել, որոնք ուղղակի ազդեցութիւն կ’ունենան յաճախորդներուն դրամական միջոցներուն վրայ։

Վտանգը յատկապէս մեծ կը դառնայ, երբ օգտագործողը համակարգին արտօնութիւն տուած է գնումներ կատարելու կամ գումարներ փոխանցելու։

Ըստ հրապարակումին՝ կարգ մը դրամատուներ նոյնիսկ արձանագրած են պարագաներ, երբ ԱԻ-ի գործակալները կապ հաստատած են յաճախորդներու սպասարկման կեդրոններուն հետ կամ փորձած են գործողութիւններ կատարել, որոնք կարծես դուրս կը գտնուէին օգտագործողին սկզբնական հրահանգներէն։

Այսպիսի իրավիճակներուն մէջ պատասխանատուութեան հարցն ալ կը բարդանայ։ Եթէ ԱԻ-ի գործակալ մը սխալ գործարք կատարէ, ո՞վ պիտի կրէ հետեւանքները՝ օգտագործո՞ղը, համակարգը ստեղծած ընկերութի՞ւնը, թէ՞ դրամատունը։

Axios-ի հրապարակումը այս հարցումին վերջնական պատասխան չի տար, սակայն կը բացայայտէ այն մտահոգութիւնը, որ այսօր կը տարածուի ամերիկեան դրամատնային համակարգին մէջ։

Մեծ դրամատուները կը սկսին սահմանափակումներ հաստատել

Ստեղծուած իրավիճակին դիմաց ամերիկեան կարգ մը խոշոր դրամատուներ սկսած են սահմանափակել երրորդ կողմերու ԱԻ-ի գործակալներուն մուտքը իրենց համակարգերուն մէջ։

Morgan Stanley-ն սկսած է արգելափակել նման գործակալներու մուտքը իր հարթակներուն։

JPMorgan-ը, Bank of America-ն եւ Citi-ն նոյնպէս սահմանափակումներ կը հաստատեն։

Chase-ի բանբերը յիշեցուցած է, որ յաճախորդները պէտք չէ իրենց օգտագործողի անուններն ու գաղտնաբառերը փոխանցեն ուրիշներու։

Միւս կողմէ, Morgan Stanley-ի բանբերը յայտարարած է, որ դրամատունը չէ արձանագրած որեւէ պարագայ, երբ ինքնագլուխ ԱԻ-ի գործակալներ մուտք գործած են իր հարթակները։

Այս յստակեցումը կարեւոր է, որովհետեւ անհրաժեշտ է տարբերել երրորդ կողմերու ԱԻ-ի համակարգերուն չարտօնուած մուտքը այն պարագաներէն, երբ համակարգ մը իսկապէս կը գործէ օգտագործողին հրահանգներէն անկախ։

Պայման չէ, որ այս երկու երեւոյթները նոյնը ըլլան։

Լուծում մը՝ տեսնել, բայց չգործել

Դրամատուներուն քննարկած միջանկեալ լուծումներէն մէկը ԱԻ-ի գործակալներուն միայն տեղեկութիւններ դիտելու իրաւունք տալն է։

Այսպէս կոչուած «միայն ընթերցման իրաւունք» (read-only access) տրամադրող համակարգին միջոցով ԱԻ-ի գործակալը կրնայ տեսնել յաճախորդին հաշիւին վերաբերող տեղեկութիւնները, ուսումնասիրել ծախսերը կամ պատրաստել ելեւմտական վերլուծութիւններ, սակայն չի կրնար գումար փոխանցել կամ գործարք կատարել։

Նման սահմանափակ մուտքի կարելիութիւններ արդէն գոյութիւն ունին կարգ մը երրորդ կողմի ելեւմտական յաւելուածներու համար, ինչպէս Quicken-ը, որ կ’օգտագործուի անձնական պիւտճէներ կազմելու եւ ծախսերուն հետեւելու նպատակով։ Այս մօտեցումը կրնայ որոշ չափով հաւասարակշռել ԱԻ-ի ընձեռած առաւելութիւններն ու անոր ստեղծած վտանգները։

Սակայն դրամատնային ոլորտի պատասխանատուները կը գիտակցին, որ երկարաժամկէտ լուծումը չի կրնար ըլլալ ԱԻ-ի գործակալներուն ամբողջական արգելքը։ Յաճախորդները հետզհետէ աւելի պիտի ուզեն գործածել այս համակարգերը, եւ դրամատուները ստիպուած պիտի ըլլան յարմարելու նոր պահանջարկին։

Հարցը այն է, թէ ինչպէ՛ս կարելի է ապահովել այդ ծառայութիւնները՝ առանց վտանգելու հաշիւներուն անվտանգութիւնը։

Արհեստագիտութիւնը աւելի արագ կը զարգանայ, քան պաշտպանութեան միջոցները

Դրամատնային համակարգը աշխարհի ամենէն խիստ վերահսկուող ոլորտներէն մէկն է։ Խոշոր դրամատուները ունին նիւթական հսկայական միջոցներ, մասնագիտացած անձնակազմ եւ տեղեկատուական ապահովութեան զարգացած ենթակառոյցներ։ Սակայն ԱԻ-ի արագ զարգացումը նոր դժուարութիւն մը կը ստեղծէ։

Մինչ դրամատուները կը փորձեն ուսումնասիրել եւ կանխել այսօրուան վտանգները, ԱԻ-ի նոր գործիքները կը զարգանան եւ կրնան ի յայտ բերել ապահովական նոր խոցելիութիւններ։

Axios-ի աղբիւրներէն մէկուն համաձայն՝ նիւթական մեծ միջոցներ ունենալը ինքնին բաւարար չէ այս խնդիրը լուծելու, որովհետեւ արհեստագիտութիւնը չափազանց արագ կը փոխուի։

Հետեւաբար, դրամատուները ոչ միայն միջոցներ կը ներդրեն վատագոյն իրավիճակները կանխելու, այլեւ կը պատրաստուին այն հաւանականութեան, որ նման դէպքեր իսկապէս կրնան պատահիլ։ Անոնք կը մշակեն նաեւ ճգնաժամային ծրագիրներ, որոնք պիտի օգնեն արագօրէն ապահովելու կամ վերականգնելու յաճախորդներուն հաշիւներուն հասանելիութիւնը՝ լուրջ միջադէպէ մը ետք։

Այս մօտեցումը կը վկայէ, որ դրամատուները ԱԻ-ի ստեղծած վտանգը այլեւս չեն նկատեր միայն տեսական հնարաւորութիւն մը։

Ո՞վ պիտի վերահսկէ մեր անունով գործող ԱԻ-ն

Այս զարգացումները կը բարձրացնեն հարց մը, որ դրամատնային ոլորտէն շատ աւելի լայն նշանակութիւն ունի։ Մինչեւ այսօր արհեստագիտական համակարգերուն մեծ մասը կը գործէր մարդու անմիջական հրահանգով։ Մենք կը սեղմէինք կոճակ մը, կը հաստատէինք գործողութիւն մը կամ կը մուտքագրէինք որոշում մը։ ԱԻ-ի գործակալներուն տարածումով այս յարաբերութիւնը աստիճանաբար կը փոխուի։

Մարդը կրնայ համակարգին յանձնել ընդհանուր նպատակ մը եւ ակնկալել, որ ան ինքնուրոյն կատարէ այդ նպատակին հասնելու անհրաժեշտ քայլերը։ Ասիկա կրնայ նշանակել ժամանակի խնայողութիւն, արդիւնաւէտութեան բարձրացում եւ առօրեայ բազմաթիւ աշխատանքներու դիւրացում։ Բայց միաժամանակ կը նշանակէ, որ որոշ գործողութիւններ կրնան կատարուիլ առանց մարդու անմիջական մասնակցութեան։ Դրամատնային հաշիւի մը պարագային այդ տարբերութիւնը կրնայ վճռական ըլլալ։ Որովհետեւ մէկ բան է ԱԻ-ին հարցնել, թէ ինչպէ՛ս կարելի է աւելի լաւ տնօրինել մեր դրամը, եւ բոլորովին ուրիշ բան՝ անոր վստահիլ մեր դրամը տնօրինելու իրաւասութիւնը։

Առաջին պարագային համակարգը խորհրդատու է։ Երկրորդ պարագային ան կրնայ դառնալ մեր անունով գործող որոշումներու գործադրողը։ Եւ ճիշդ այս սահմանին վրայ է, որ այսօր կը գտնուին ամերիկեան դրամատուները։

ԱԻ-ի զարգացումը անշուշտ կարելի չէ կասեցնել, եւ հաւանաբար պէտք ալ չէ։ Սակայն անոր ընձեռած կարելիութիւնները գործածելը կը պահանջէ նաեւ վերահսկողութեան, պատասխանատուութեան եւ ապահովութեան նոր կանոններ։

Ի վերջոյ, խնդիրը միայն այն չէ, թէ ԱԻ-ն ի՛նչ կրնայ ընել մեր փոխարէն։ Աւելի կարեւոր է այն, թէ ի՛նչ պէտք է արտօնենք անոր ընելու մեր անունով, եւ ո՛վ պատասխանատուութիւն պիտի կրէ, եթէ ան անցնի այդ սահմանը։

Աղբիւր՝ Axios, 22 հոկտեմբեր 2026

Հեղինակ՝ Մատիսըն Միլզ (Madison Mills)

Պատրաստութիւն` «Տարբերակ21»-ի