2. Գրաբար բառեր, ոճեր եւ ասոյթներ

         Աշխարհաբարը զանազան կապերով կը շարունակէ առնչուիլ գրաբարին, յատկապէս բառերով,  բառակապակցութիւններով, ասոյթներով ու դարձուածքներով, որոնց ճիշդ ու չափաւոր կիրարկութիւնը վայելչօրէն կը համեմէ մեր արդի լեզուն եւ որոնք, սակայն, յաճախ սխալ կը կիրարկուին: Յանձնարարելի է չկիրարկել ասոնք, եթէ ենթական բոլորովին ինքնավստահ չէ իր գիտելիքին: Կը բերենք այդպիսիներէն փոքրիկ փունջ մը.  ուրեմն միշտ սխալ ու  մերժելի է  ձախի՝ մէկ աստղանիշ կրողը,  եւ ճիշդը՝ աջին, երեք աստղանիշ կրողն է: 

          Մի՛ ըսէք ու գրէք                              այլ ըսէ՛ք ու գրեցէ՛ք 

         *ականէ-անուանէ                           ***յականէ-յանուանէ

         *ամենայն դէպս                               ***յամենայն դէպս

         *աւուր  պատշաճի                         ***յաւուր պատշաճի

         Կը նշանակէ օրուան պատշաճ(ող), օրուան յարմար(ող)՝ խօսք, հագուկապ, ընթացք, շարժում, վերաբերում եւ այլն:

         *ակ ընդ ական                                 ***ակն ընդ ական

         *անձեռնամխելի                              ***անձեռնմխելի

         *ատամ ընդ ատաման                    ***ատամն ընդ ատաման    

         *ափ ափոյ, յափ ափոյ                     ***ափ յափոյ

         *եղբայրք                                           ***եղբարք

         *ետ կոչել                                           ***յետս կոչել

         Կը նշանակէ ետ կանչել, փոխաբերաբար՝ արտասանուած բառ մը կամ  խօսք մը, տրուած որոշում մը, եղած կարգադրութիւն մը  չեղեալ համարել, հրաժարիլ կատարուած ընտրութենէ մը կամ համաձայնութենէ մը եւ այլն:      

         *ըստ արժանւուն, արժանաւոյն   ***ըստ արժանւոյն

         *ըստ ինձ                                           ***ըստ իս,  ըստ ինծի

         *թող զկանայս եւ զմանկտիք(ս)    ***թող զկանայս եւ զմանկտի

         Մանուկ գոյականը գրաբարի մէջ ունէր երկու յոգնակի՝ մանկունք եւ մանկտի. ուրեմն այս վերջինին հայցականը պիտի տայ զմանկտի: Իսկ կանայք՝ հայցականը կու տայ զկանայս:

         *ի բերանէ քումմէ                            ***ի բերանոյ քումմէ

         *ի զարմանք[1](յարգանք)                  ***ի զարմանս (յարգանս)

         *ի զուր  տեղ, զուր տեղ                   ***ի զուր

         *ի ժամուն եւ տարաժամուն[2]         ***ի ժամու եւ տարաժամու

         *ի  ծագիլ արեգական…                   ***ի ծագել արեգական…  

         *ի հետեւանք                                     ***ի հետեւանս                                   

         *ի մասնաւորէ                                  ***ի մասնաւորի

         *ի մէջ  այլոց                                     ***ի  միջի այլոց

         *ի շնորհիւ                                         ***շնորհիւ

         *ի ուրախութիւն                               ***յուրախութիւն

         *ի պահանջեալ հարկին                 ***ի պահանջել հարկին

         *ի պէտքս եւ յումպէտքս[3]                *** ի պէտս եւ յումպէտս

         *ի սփիւռք եւ ի հայրենիք                ***ի սփիւռս եւ ի հայրենիս

         *ի ցոյց մարդոց                                 ***ի  ցոյց մարդկան

         *ի օգուտ                                             ***յօգուտ

         *խորհուրդ մարդկանց…                 ***խորհուրդ մարդկան…

         Գրաբարը կ’ըսէր մարդիկ–մարդկան, մինչ արեւմտահայերէնը կ’ըսէ մարդիկ–մարդոց,  թոյլատրելի է ըսել նաեւ մարդկանց՝ արեւելահայերէնի հետեւողութեամբ: Սակայն մեր բառակապակցութիւնը մէկ մասն է գրաբարեան ասոյթի մը՝  «Խորհուրդ մարդկան, կամք Աստուծոյ»,– որ կը նշանակէ. «Մարդիկ կը մտածեն, կը խորհին (կը ցանկան, կը ծրագրեն եւ այլն) սակայն  Աստուծոյ կամքն է, որ կը կատարուի»,–  եւ պատշաճ է, ուրեմն, որ յարգենք գրաբարեան հոլովաձեւը:  

[1] Ի+հայցական կառոյցները, օրինակ՝ ի գիտութիւն, ունին իրենց սաստկական տարբերակները եւս, օրինակ՝ առ ի գիտութիւն, առ ի տեղեկութիւն, առ ի զգուշութիւն,  առ ի նախատեսութիւն եւ այլն, որոնք շատ կիրարկուած են աշխարհաբարի մէջ:

[2] Կը նշանակէ յարմար եւ անյարմար ժամանակ(ի մէջ):

[3] Կը նշանակէ պիտանի կամ օգտակար ու անպէտ կամ անօգուտ  ճամբով, եղանակով: