Սաստկաբանութիւն (գ)

2. Շարահիւսական սաստկացուցիչներ

           Շարունակելով մնալ շարահիւսական սատկացիւցիչներու ծիրէն ներս, ապա

նկատելի է, որ՝

       ե) որեւէ ուղղակի հարցումի վրայ   թէ ոչ, թէ չէ, միթէ  բառ-մասնիկներու յաւելումը  զգալապէս կը սաստկացնէ անոնց իմաստը՝ օժտելով   զանոնք որոշ սպառնական շեշտով մըն ալ:

Օրինակ՝

－ Այս պարտքդ պիտի վճարե՞ս…

Այս պարտքդ պիտի վճարե՞ս,   թէ՞ ոչ: 

－Ի վերջոյ պիտի խոստովանի՞ս…

Ի վերջոյ պիտի խոստովանի՞ս, թէ՞  չէ:  

Սաստկացում կը ստացուի նաեւ բուն հարցումին վրայ  աւելցնելով մի՞թէ հարցական մակբայը, ինչպէս նաեւ մի՛ ըսեր եւ արդեօ՞ք   բառերը: 

Օրինակ՝    

－Հետեւանքներուն ծանօթ չէի՞ր առաջուց…

－Մի՞թէ հետեւանքներուն ծանօթ չէիր առաջուց:

－Մի՛ ըսեր, թէ հետեւանքներուն ծանօթ չէիր առաջուց:

－Արդեօ՞ք հետեւանքներուն ծանօթ չէիր առաջուց:

          զ) բայական կրկնակի ժխտականը, որ իմաստով դրական է, շատ աւելի  հար-կաւորիչ ու պարտաւորիչ է,   քան բուն դրականը:

Օրինակ՝

－ Այս յանցագործը պիտի յանձնենք:

－Այս յանցագործը չենք կրնար չյանձնել,－ որ կը նշանակէ ա՛նպայման պէտք է յանձնենք:

－Լաւ կ’ընես ներկայանալով:

－Չփորձուիս չներկայանալու,－ որ կը նշանակէ անպայման կը ներկայա-նաս:  Այլ խօսքով՝ տրուածը  իսկական հրաման մըն է, որ յղի է  տակաւին սպառ-նական թաքուն շեշտով մըն ալ: 

          －Պէտք է ստորագրես այս փաստաթուղթը:

    －Իրաւունք չունիս  չստորագրելու  այս  փաստաթուղթը:

    －Չես կրնար չստորագրել այս փաստաթուղթը:

   Որոնք  կը նշանակեն անպայման պիտի ստորագրես: 

          է) Ինք  եւ իրենք

Այս դերանունները,  յարաբերաբար ան-ին ու անոնք-ին ունին նախադասութեան ենթական շեշտելու նուրբ ու շատ զգալի զօրութիւն  մը, մանաւանդ  երբ կ’աւելնայ գոյական ենթակային վրայ, ուր ան աւելորդաբանութիւն չէ:

Նկատենք շեշտումի, այնպէս ալ սատկացումի աստիճանական աճը հետեւեալ երեք զոյգերուն միջեւ.

         －Ա՛ն ըսաւ այս բոլորը.. .                             －Անո՛նք ըսին այս բոլորը:

         －Ի՛նք ըսաւ այս բոլորը…                             －Իրե՛նք ըսին այս բոլորը:

         －Մարկոսը ի՛նք ըսաւ այս բոլորը…          －Մարկոսենք իրե՛նք ըսին…:

         Շեշտումի նոյն սաստկութիւնը կը գտնենք առաջին  եւ երկրորդ դէմքերուն հետ եւս, եզակի թէ յոգնակի:

                  －Ե՛ս ըսի այս բոլորը…

                  Ի՛նքս ըսի այս բոլորը…                       －Ես ի՛նքս ըսի այս բոլորը:

                  －Դո՛ւն ըսիր այս բոլորը…                           

                Ի՛նքդ ըսիր այս բոլորը…                       －Դուն ի՛նքդ ըսիր այս բոլ

                  －Մե՛նք ըսինք այս բոլորը…                                              

                  Ինքնե՛րս ըսինք այս բոլորը…            －Մենք ինքնե՛րս ըսինք այս բոլորը:

                  －Դո՛ւք ըսիք այս բոլորը…

                  Ինքնե՛րդ ըսիք այս բոլորը…              －Դուք ինքնե՛րդ ըսիք այս բոլորը:

                                                                             *   *   *

Ու տակաւին ինք-ին կից, բոլոր թիւերով ու դէմքերով, կարելի է աւելցնել անձամբ գործիականը՝ ստանալու համար քիչ մը աւելի սաստկական, հաւանաբար նաեւ՝ ճոռոմ,   ձեւեր:

Այսպէս՝ 

－Դուն ինքդ անձա՛մբ  հրաւիրէ զինք»:

Նաեւ՝

－Մենք ինքներս անձա՛մբ պիտի պատասխան տանք:

－Դուք ինքներդ անձա՛մբ  պիտի ներկայանաք հաշուետւութեան: 

          Ինք-ին փոխարէն յաճախ  բոլոր դէմքերու  եւ թիւերու  հետ կը կիրարկուի ինքնին-ը, որ կը նշանակէ ինքնիրեն, ռանաց ուրիշի օգնութեան, անզգայաբար:

      －Մարկոսը  ինքնի՛ն լուծեց իր հարցերը:

－Դուն ինքնի՛ն   պիտի փորձես յաղթահարել այս դժուարութիւնը:

－Մենք ինքնի՛ն ստանձնեցինք բոլոր հետեւանքները:

Ասոնք  իրենց  կարգին  զգալիօրէն աւելի  աւելի սաստիկ տարբերակներն են

առանձին կիրարկուած գոյական կամ դերանուն  ենթականերուն:

         Սաստկական նպատակով կը կիրարկուի նաեւ բոլոր դերանունը՝ աւելնալով գոյականի զանազան հոլովներուն վրայ, ուր ան աւելի կը շեշտէ ամբողջութեան գաղափարը:

Օրինակ՝

          －Մենք պիտի յաջողինք…: －Մենք բոլո՛րս պիտի յաջողինք:

          －Դուք ընդունուած էք:                                 －Դուք բոլո՛րդ ընդունուած էք:

          Նաեւ՝

        —մեզ բոլորս, մեր բոլորին,  մեր բոլորէն, մեր բոլորով,

—ձեզ բոլորդ, ձեր բոլորին, ձեր բոլորէն, ձեր բոլորով:

Բաղդատել՝

－Ձեզ պիտի ընդունին…:    －Ձեզ բոլո՛րդ պիտի ընդունին:

[email protected]                                                                 Արմենակ Եղիայեան