Տասնամեակներ շարունակ «միտքեր կարդացող մեքենաներու» գաղափարը գիտաերեւակայական վէպերու եւ շարժապատկերներու նիւթ կը նկատուէր։ Սակայն վերջին տարիներուն ուղեղագիտութեան եւ արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) միատեղ զարգացումը աստիճանաբար այդ պատկերացումը կը մօտեցնէ իրականութեան։

Վերջերս, Meta ընկերութեան հետազօտական խումբը ներկայացուց իր Brain2Qwerty v2 համակարգը՝ արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) նոր մոտել մը (տեսնել այս կապով), որ կրնայ ուղեղի ելեկտրամագնիսական ազդանշանները վերածել գրուած նախադասութիւններու՝ առանց վիրաբուժական միջամտութեան կամ ուղեղին մէջ որեւէ սարք տեղադրելու։

Այս մէկը տակաւին «միտքեր կարդալու» ամբողջական կարողութիւն չէ։ Սակայն անիկա կը նկատուի մինչեւ այսօր այս ուղղութեամբ արձանագրուած ամենէն կարեւոր ոչ-վիրաբուժական (non-invasive) գիտական նուաճումներէն մէկը։

Ինչպէ՞ս կը գործէ

Հետազօտութեան ընթացքին ինը կամաւորներ շուրջ տասը ժամ շարունակ նստած են մագնիսաուղեղագրութեան (MEG) սարքին տակ՝ միաժամանակ համակարգիչի ստեղնաշարով նախադասութիւններ մուտքագրելով։

MEG-ը կը չափէ ուղեղին մէջ նիւրոններու գործունէութենէն յառաջացող չափազանց նուրբ մագնիսական դաշտերը։ Այդ ազդանշանները մարդկային աչքին համար գրեթէ անկապակից են։ Սակայն արուեստական իմացականութիւնը (ԱԻ) հազարաւոր օրինակներ ուսումնասիրելէ ետք սկսած է տարբերակել այն օրինաչափութիւնները, որոնք կապուած են որոշ բառերու եւ նախադասութիւններու կազմութեան հետ։

Նոր համակարգը այլեւս նախապէս պատրաստուած կանոններու վրայ չի հիմնուիր։ Ան ուղղակի կը սորվի ուղեղէն ստացուած ազդանշաններէն՝ խոր ուսուցման (deep learning) ալկորիթմներու օգնութեամբ։

Արդիւնքները

Meta-ի հրապարակած տուեալներուն համաձայն, նոր տարբերակը կրցած է միջին հաշուով ճիշդ վերականգնել բառերուն 61 առ հարիւրը, մինչ նախորդ ոչ-վիրաբուժական մօտեցումները կը հասնէին միայն շուրջ 8 առ հարիւրի ճշգրտութեան։

Լաւագոյն կամաւորին պարագային ճշգրտութիւնը հասած է 78 առ հարիւրի, իսկ շատ մը նախադասութիւններ վերակազմուած են ընդամէնը մէկ բառի սխալով։

Թէեւ այս արդիւնքը տակաւին հեռու է կատարելութենէ, մասնագէտներու կարծիքով անիկա կը փաստէ, որ ուղեղի ազդանշաններէն լեզուն վերականգնելը այլեւս միայն տեսական հնարաւորութիւն մը չէ։

Որո՞ւ կրնայ օգնել

Այս հետազօտութեան հիմնական նպատակը ոչ թէ առողջ մարդոց միտքերը «կարդալն» է, այլ միջոց ստեղծելը այն միլիոնաւոր հիւանդներուն, որոնք ուղեղային վնասուածքներու, կաթուածի կամ նեարդաբանական ծանր հիւանդութիւններու պատճառով այլեւս չեն կրնար խօսիլ։

Մինչեւ հիմա ամենէն արդիւնաւէտ լուծումները կը պահանջէին ուղեղին մէջ ելեկտրոդներու վիրաբուժական տեղադրում։ Անոնք շատ ճշգրիտ են, սակայն սուղ, վտանգաւոր եւ սահմանափակ կիրառութիւն ունին։

Եթէ ոչ-վիրաբուժական համակարգերը շարունակեն այս արագութեամբ զարգանալ, ապագային նման լուծումները կրնան հասանելի դառնալ շատ աւելի մեծ թիւով հիւանդներու։

Բայց դեռ երկար է ճամբան

Չափազանց կարեւոր է նաեւ հասկնալ, թէ այս համակարգը տակաւին չի «կարդար» մարդուն ազատ միտքերը։

Կամաւորները նախապէս գիտէին, թէ ի՛նչ պիտի գրէին, իսկ արուեստական իմացականութիւնը (ԱԻ) փորձած է միայն վերականգնել այդ արդէն ծրագրուած նախադասութիւնները։ Այլ խօսքով, համակարգը չի բացայայտեր մարդուն գաղտնի միտքերը կամ ներաշխարհը։ Բաց աստի, MEG սարքերը այսօր շատ մեծ, բարդ եւ միլիոնաւոր տոլար արժող սարքաւորումներ են, որոնք կարելի է օգտագործել միայն մասնագիտացած գիտահետազօտական կեդրոններու մէջ։

Գիտութեան նոր սահմանագիծը

Brain2Qwerty-ն կը վկայէ, որ արուեստական իմացականութիւնը (ԱԻ) այլեւս միայն պատկերներ կամ լեզու մշակող գործիք մը չէ։ Ան աստիճանաբար կը սկսի մեկնաբանել նաեւ մարդկային ուղեղի գործունէութիւնը։

Թէեւ «միտքեր կարդացող մեքենաներու» ժամանակը դեռ չէ հասած, այս հետազօտութիւնը ցոյց կու տայ, որ ուղեղին եւ համակարգիչին միջեւ անմիջական հաղորդակցութիւնը այլեւս գիտաերեւակայութիւն չէ, այլ արագ զարգացող գիտական իրականութիւն։

Հետեւաբար, ապագայի մեծ հարցումը այլեւս միայն այն չէ, թէ կրնա՞նք ուղեղը «կարդալ»։ Աւելի կարեւոր հարցը պիտի ըլլայ՝ ինչպէ՞ս պիտի օգտագործենք այդ կարողութիւնը, եւ ի՞նչ բարոյական սահմաններ պիտի դնենք անոր առջեւ։

«Տարբերակ21»