Հայաստան թեւակոխած է արհեստագիտական նոր փուլ մը, որ զայն պիտի դասէ աշխարհի այն սակաւաթիւ երկիրներու շարքին, որոնք կ’առաջնորդեն արհեստական բանականութեան (ԱԲ – AI) յաջորդ դարաշրջանը։ Բարձր արհեստագիտական արդիւնաբերութեան նախարարութեան եւ միջազգային առաջատար ընկերութիւններու գործակցութեամբ՝ երկիրը կը պատրաստուի դառնալու ԱԲ-ի գերհզօր կեդրոն մը։

25 միլիոն տոլարի ռազմավարական համաձայնագիրը

Հայաստանի Բարձր արհեստագիտական արդիւնաբերութեան նախարարութիւնը 25 միլիոն տոլարի համաձայնագիր մը ստորագրած է «Firebird AI» ընկերութեան հետ։ Համաձայնագիրը ստորագրած են նախարարութեան գլխաւոր քարտուղար Դաւիթ Գասպարեան եւ «Firebird AI»-ի հիմնադիր ու գործադիր տնօրէն Ալեքսանտր Եսայեան։

Այս հնգամեայ ծրագրի նպատակն է ձեռք բերել գերհզօր համակարգչային (HPC) միջոցներ, որոնք պիտի ծառայեն Հայաստանի գիտահետազօտական, նորարարական եւ արդիւնաբերական մարզերուն։ Նախարար Մխիթար Հայրապետեան նշած է, որ այս նախաձեռնութիւնը Հայաստանի եւ Միացեալ Նահանգներու կառավարութիւններուն միջեւ կայացած ռազմավարական համաձայնութիւններու արդիւնքն է։

Հայաստանը՝ աշխարհի լաւագոյն հնգեակին մէջ

«AI Conf Armenia 2026»-ի ընթացքին, NVIDIA ընկերութեան փոխնախագահ Ռեւ Լիպարիտեան յայտարարած է ցնցող նորութիւն մը. Հայաստան շուտով պիտի ընդգրկուի աշխարհի լաւագոյն հնգեակին մէջ՝ GPU-ներու (Graphics Processing Unit) քանակով։ Այս հզօրութիւնը պիտի գերազանցէ նոյնիսկ եւրոպական մեծ երկիրներու կարողութիւնները։

Ծրագիրը պիտի իրականանայ երեք հիմնական փուլերով.

1. Յունիս 2026: Հրազդանի մէջ պիտի բացուի ԱԲ կեդրոնը՝ 6.000 GPU-ներով (հաւասար Եւրոպայի մեծագոյն կեդրոնին)։
2. Երկրորդ փուլ: Հզօրութիւնը պիտի հասնի 50.000 GPU-ի։
3. Երրորդ փուլ: Վերջնական նպատակն է ունենալ աւելի քան 110.000 GPU, ինչ որ Հայաստանը պիտի դասէ աշխարհի լաւագոյն 5 երկիրներու շարքին։

Մարդկային ուղեղը՝ որպէս բնական պաշար

Ռեւ Լիպարիտեան շեշտած է, որ փոքր երկիրներու համար զարգացման միակ ուղին մարդկային ուղեղի օգտագործումն է։ «Մենք պարզապէս փոքր երկիր մը չենք, որ օգնութիւն կը խնդրէ. մենք պէտք է զարգացնենք մեր ուղեղները՝ աշխարհի կարեւոր մասնիկը դառնալու համար»։ Այս ենթակառոյցը Հայաստանը պիտի օժտէ այնպիսի կարողութիւններով, որոնք համեմատելի են միլիառաւոր բնակչութիւն ունեցող երկիրներու հնարաւորութիւններուն հետ։

Ներքին կենսահամակարգի հզօրացումը

Համակարգչային այս հսկայական ուժը պիտի չըլլայ միայն արտաքին օգտագործման համար։ Համաձայնագիրի կարեւորագոյն կէտերէն մէկն այն է, որ այս միջոցները նախ եւ առաջ պիտի ծառայեն տեղական կենսահամակարգին։

• AIVI (Արհեստական Բանականութեան Վերացական Հիմնարկ): Պիտի համակարգէ միջոցները։
• Կրթութիւն եւ Գիտութիւն: GPU-ներու մէկ մասը պիտի յատկացուի հայկական դպրոցներուն, համալսարաններուն եւ startup-ներուն։

Այս մէկը պատմական քայլով Հայաստան կը դառնայ բացառիկ երկիր մը տարածաշրջանին մէջ, օգտուելով նաեւ Միացեալ Նահանգներու հետ ունեցած արտածման բացառիկ համաձայնագրէն։ Սա պետութեան եւ սեծական մարզի համատեղ յանձնառութիւնն է՝ Հայաստանը համաշխարհային արհեստագիտական քարտէսին վրայ ամրապնդելու որպէս գիտելիքահենք եւ մրցունակ պետութիւն։